Cấy máu tìm vi khuẩn trong nhiễm trùng đường huyết

28/09/2019
Nhiễm trùng đường huyết

Cấy máu để tìm vi khuẩn trong máu một bệnh nhân bị bệnh nhiễm khuẩn đường huyết là một xét nghiệm hết sức quan trọng vì trực tiếp cho ta biết nguyên nhân của bệnh là loại vi khuẩn gì.

1. Nhiễm trùng đường huyết là gì?

Nhiễm trùng (infection) là một hiện tượng đặc trưng bởi đáp ứng viêm đối với sự hiện diện hoặc sự xâm nhập của các vi sinh vật vào các tổ chức của vật chủ bình thường vốn vô trùng

Nhiễm khuẩn đường huyết (NKH) được định nghĩa như là một hội chứng đáp ứng viêm thứ cấp của một bệnh nhiễm trùng, chiếm một tỷ lệ cao, làm tăng chi phí tài chính, đặc biệt là gây ra các biến chứng như sốc nhiễm trùng và rối loạn chức năng đa cơ quan. Nhiễm trùng đường huyết, là biến chứng phức tạp của tình trạng nhiễm trùng và có khả năng đe dọa đến tính mạng.

Bệnh xảy ra do vi khuẩn hay virus, nấm giải phóng những hóa chất vào máu để chống lại các phản ứng viêm. Những phản ứng này tạo ra hàng loạt các thay đổi trong cơ thể dẫn đến tổn thương các cơ quan như gan, thận và khiến cơ thể suy yếu nhanh.

Các độc tố gây bệnh của vi khuẩn gây ra các đáp ứng của cơ thể giải phóng cytokine, thúc đẩy một phản ứng viêm toàn thân gây rối loạn chức năng nội tạng và cuối cùng là cái chết của bệnh nhân.

Nhiễm trùng đường huyết
Nhiễm trùng đường huyết, là biến chứng phức tạp của tình trạng nhiễm trùng và có khả năng đe dọa đến tính mạng

2. Quy trình cấy máu tìm vi khuẩn

2.1. Thời điểm cấy máu

Cấy máu trước khi bệnh nhân dùng kháng sinh hệ thống. Trong bệnh viện, bác sĩ phải cho cấy máu tìm vi khuẩn trước khi bắt đầu cho bệnh nhân dùng kháng sinh.

Tuy nhiên trong các trường hợp bệnh nhân đang điều trị kháng sinh nhưng các triệu chứng của du khuẩn huyết hay nhiễm trùng đường huyết vẫn không thuyên giảm thì bác sĩ cũng nên cho chỉ định cấy máu tìm vi khuẩn để phát loại hiện tác nhân gây nhiễm trùng.

Thời điểm tốt nhất để cấy máu là khi bệnh nhân bị sốt ớn lạnh hay đang lạnh run trước khi sốt, hay lúc bệnh nhân đang lên cơn sốt...

Cấy máu tìm vi khuẩn nên lấy 2 - 3 lần, cách nhau 30 - 60 phút. Tuy vậy trong trường hợp nghi ngờ có nhiễm khuẩn đường huyết, khi bệnh nhân không sốt, vẫn nên cho cấy máu.

Có thể cấy máu tìm vi khuẩn 2 lần trong vòng 1 giờ đầu và thực hiện cấy máu tại 2 vị trí lấy máu khác nhau trên cơ thể (ví dụ: lần đầu lấy máu ở tay phải thì lần sau lấy máu ở tay trái).

Lưu ý:

  • Bệnh nhân đang truyền (máu, dịch,...) phải khóa dây truyền và lấy máu ở tay bên đối diện.
  • Nếu bệnh nhân vừa ăn xong phải chờ 2 - 3 giờ sau ăn mới lấy máu.
  • Bệnh nhân đang dùng kháng sinh: Phải dừng thuốc ít nhất 24 giờ trước khi lấy máu.
Nhiễm trùng đường huyết
Nếu bệnh nhân vừa ăn xong phải chờ 2 - 3 giờ sau ăn mới lấy máu

2.2. Các bước tiến hành cấy máu

  • Ghi lên vỏ chai cấy máu tìm vi khuẩn các thông tin: Họ tên, tuổi của người bệnh, ngày, giờ lấy máu, khoa điều trị (nếu bệnh nhân cấy máu tìm vi khuẩn nhiều lần phải ghi rõ số lần cấy máu vào chai cấy máu và phiếu xét nghiệm).
  • Lấy máu tĩnh mạch thao tác VÔ TRÙNG TUYỆT ĐỐI (khử trùng vị trí lấy máu 2 lần bằng cồn iod và sát khuẩn lại bằng cồn 700 theo hình xoáy trôn ốc), nếu chọc tĩnh mạch một lần không lấy được máu, phải lấy lại bằng kim tiêm khác, tuyệt đối không để chạm kim tiêm vào bất cứ vật gì. Thể tích máu lấy: 5 - 10ml (người lớn), 1 - 3ml (trẻ em), có chai riêng.
  • Mở nắp bảo vệ chai cấy máu, sát trùng mặt nút cao su của chai bằng cồn 700 chờ khô (không sử dụng cồn iod), chọc kim qua nút cao su, bơm trực tiếp máu vào chai, lắc chai cấy máu để máu được trộn đều.
  • Chuyển ngay chai cấy máu tìm vi khuẩn và phiếu yêu cầu xét nghiệm về khoa Vi sinh càng sớm càng tốt.

Bảo quản: Nếu không vận chuyển ngay có thể để ở nhiệt độ phòng (25 độ C). Không được bảo quản trong tủ lạnh. Để trong tủ ấm (với bình cấy máu thông thường) hoặc để trong máy cấy máu tự động ở 35 độ C (với chai cấy máu) và theo dõi hàng ngày.

2.3. Nuôi cấy vi khuẩn

Với bình cấy máu thông thường kiểm tra 02 lần/ngày (7 giờ sáng và 15 giờ chiều), khi thấy máu có biểu hiện khác thường (đục, có váng, cặn ở đáy hoặc cặn xốp lơ lửng) thì lấy ra làm xét nghiệm tìm vi khuẩn/nấm.

Với chai của máy cấy máu tự động: Nếu dương tính có còi và tín hiệu xuất hiện trên màn hình ở vị trí nào thì lấy chai máu ở vị trí đó ra, quét vào đầu dò và làm xét nghiệm tìm vi khuẩn/nấm theo các bước sau:

  • Lắc đều bình máu

Với chai của máy cấy máu tự động: Sát trùng nắp chai, để khô, lấy bơm kim tiêm hút một lượng nhỏ dịch làm tiêu bản nhuộm Gram tìm vi khuẩn/nấm và tính chất bắt màu, hình thể của vi khuẩn/nấm, ghi vào sổ xét nghiệm.

  • Cấy chuyển vào môi trường thích hợp theo kết quả nhuộm Gram: Với bình cấy máu thông thường, dùng pipet hút 0,1ml hoặc lấy 1 loop đầy. Với chai cấy máu của máy cấy máu tự động, dùng bơm kim tiêm hút một lượng nhỏ dịch
  • Để tủ ấm 35 độ C/24 giờ, ngày hôm sau kiểm tra khuẩn lạc, nhuộm Gram xem hình thể và tính chất bắt màu của vi khuẩn/nấm, tiếp tục dùng hóa chất và sinh phẩm thích hợp thử các tính chất sinh vật hóa học, làm định danh để xác định loài vi khuẩn/nấm và làm kháng sinh đồ.
  • Trả kết quả ngay cho bác sĩ lâm sàng khi có kết quả kháng sinh đồ.
  • Nếu cấy máu tìm vi khuẩn âm tính: Để tủ ấm với bình cấy máu thông thường đến ngày thứ 7 (với chai cấy máu của máy cấy máu tự động, máy sẽ tự động báo âm tính sau 5 ngày), làm tiêu bản nhuộm Gram và cấy chuyển trên môi trường thạch máu 35 độ C/24 giờ. Sau 24 giờ, nếu không mọc khuẩn lạc thì kết luận âm tính và trả kết quả xét nghiệm cho bác sĩ lâm sàng.

3. Lưu ý khi cấy máu tìm vi khuẩn

  • Thời gian lấy máu: Thời gian lấy máu tốt nhất để phục hồi tối đa vi sinh vật tồn tại trong máu là trong vòng 1 giờ kể từ khi sốt hoặc rét run, vì vi sinh vật sẽ phát triển và xâm nhập nhanh vào máu trong khoảng thời gian này. Thông thường nên lấy máu trong khoảng 30-60 phút sau cơn sốt hoặc rét.
Nhiễm trùng đường huyết
Thời gian lấy máu tốt nhất để phục hồi tối đa vi sinh vật tồn tại trong máu là trong vòng 1 giờ kể từ khi sốt hoặc rét run

Thể tích cấy máu: Lấy đúng thể tích máu vô cùng quan trọng trong việc phát hiện nhiễm trùng đường huyết. Đối với người lớn thể tích máu khuyến cáo nên lấy tại mỗi vị trí tiêm là 20-30ml. Nguyên nhân là vì với thể tích máu từ 20-30mL, số lượng vi sinh vật tồn tại trong mẫu sẽ tăng tỷ lệ thuận với thể tích máu được lấy.

  • Số lượng bộ cấy máu: Bộ chai cấy máu được định nghĩa là một bộ gồm những chai cấy máu được lấy máu từ một vị trí tiêm. Các bác sĩ khuyến cáo sử dụng 2-3 bộ cấy máu/ mẫu bệnh, không bao giờ được sử dụng chỉ một bộ bởi vì thể tích máu sẽ không đủ thể tích để phát hiện và khó giải thích kết quả.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec là một trong những bệnh viện không những đảm bảo chất lượng chuyên môn với đội ngũ y bác sĩ đầu ngành, hệ thống trang thiết bị công nghệ hiện đại mà còn nổi bật với dịch vụ khám, tư vấn và chữa bệnh toàn diện, chuyên nghiệp; không gian khám chữa bệnh văn minh, lịch sự, an toàn và tiệt trùng tối đa. Khách hàng khi chọn thực hiện các xét nghiệm tại đây có thể hoàn toàn yên tâm về độ chính xác của kết quả xét nghiệm.

Khách hàng có thể trực tiếp đến hệ thống Y tế Vinmec trên toàn quốc để thăm khám hoặc liên hệ hotline tại đây để được hỗ trợ.

XEM THÊM: