......

Các nguồn tế bào gốc ở trẻ em

Tế bào gốc

Bài viết bởi ThS. Nguyễn Tiến Lung - Khối Liệu pháp tế bào, Trung tâm Công nghệ cao Vinmec

Công nghệ tế bào gốc là một trong những thành tựu Y học mới và đáng kinh ngạc nhất trong vòng một thế kỷ qua. Các tế bào gốc có tiềm năng điều trị một số bệnh hiểm nghèo, các tổn thương, rối loạn chức năng... Tế bào gốc có thể được thu thập từ những mô, cơ quan khác nhau trong những giai đoạn phát triển của con người, trong đó ở trẻ em có nhiều nguồn tế bào gốc chưa trưởng thành, với tiềm năng sử dụng cao hơn so với ở người lớn.

1. Tế bào gốc máu cuống rốn

Dây rốn và bánh nhau đã từng được xem là những thứ bỏ đi, thậm chí còn được cho là rác thải y tế sau quá trình chuyển dạ. Tuy nhiên, đây lại là một nguồn tế bào gốc hữu ích đối với con người, với nhiều loại khác nhau như tế bào gốc máu cuống rốn, nhau thai, tĩnh mạch rốn,... Trong đó, máu cuống rốn là nguồn tế bào được sử dụng nhiều nhất từ dây rốn do việc dễ thu thập và phân lập.

Máu cuống rốn là máu chảy trong hệ tuần hoàn của thai nhi, có chức năng cung cấp các dưỡng chất thiết yếu cho sự phát triển của thai nhi trong tử cung của người mẹ. Phần máu còn lại trong đoạn dây rốn và bánh nhau của sản phụ sau khi sinh em bé được thu thập để phân tách tế bào gốc, chủ yếu là tế bào gốc tạo máu. Đó là loại tế bào nguyên thủy, chưa trưởng thành có thể sinh trưởng và phát triển thành nhiều loại tế bào máu khác nhau, bao gồm bạch cầu, hồng cầu, và tiểu cầu. Tế bào gốc tạo máu từ máu cuống rốn có thể được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh lý huyết học như u lympho, suy tủy, thiếu máu, tan máu bẩm sinh. Ngoài ra, máu cuống rốn cũng chứa tế bào gốc trung mô, có thể biệt hóa thành tế bào của những mô khác như tế bào gan, thận, tuyến tụy, cơ tim, do đó chúng còn được nghiên cứu và ứng dụng để điều trị các bệnh về tổn thương thần kinh, tim mạch, thoái hóa cơ quan...

2. Tế bào gốc dây rốn

Ngoài máu cuống rốn, dây rốn cũng là nguồn phân lập tế bào gốc đầy tiềm năng mà không có bất cứ tác động xâm lấn nào đến cơ thể cũng như không có vấn đề quan ngại về đạo đức. Dây rốn chứa tế bào gốc trung mô, có thể biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau của mô liên kết bao gồm nguyên bào xương, nguyên bào sụn, tế bào cơ, tế bào mỡ,... với vai trò duy trì và phục hồi các mô trong trường hợp cơ thể bị tổn thương hoặc thoái hóa nghiêm trọng. Hiện nay trên thế giới, loại tế bào này đã được thử nghiệm và điều trị trên 300 loại bệnh khác nhau, gồm các bệnh tự miễn, rối loạn chuyển hóa, tổn thương thần kinh, tim mạch,... với hiệu quả điều trị tương đối cao và an toàn cho người bệnh.

Tế bào gốc máu cuống rốn – dây rốn và tiềm năng ứng dụng
Hình 1. Tế bào gốc máu cuống rốn – dây rốn và tiềm năng ứng dụng

3. Tế bào gốc nước ối

Một nguồn tế bào gốc quan trọng và xuất hiện cùng lúc với dây rốn mà rất dễ dàng bị bỏ quên là nước ối – lớp chất lỏng bao quanh màng ối của thai nhi. Cả màng ối và nước ối đều là nguồn tế bào gốc tốt có thể nhân lên và hình thành bất kỳ loại tế bào nào của cơ thể. Mặc dù nước ối và màng thường bị loại bỏ sau khi sinh, gần đây chúng đang được bảo quản lạnh hoặc đông lạnh để sử dụng trong tương lai.

4. Tế bào gốc tủy răng sữa

Tương tự như dây rốn, hay nước ối, răng sữa cũng được coi là một loại rác thải sinh học trong quá trình phát triển của trẻ em. Mặc dù vậy, người ta đã chứng minh được đây cũng là nguồn tế bào gốc có tiềm năng lớn trong điều trị bệnh.

Các tế bào gốc từ tủy răng sữa có cùng đặc điểm với tế bào gốc trung mô phân lập từ tủy xương, mô mỡ, dây rốn về khả năng tăng sinh trong phòng thí nghiệm, khả năng biệt hóa thành tế bào mỡ, sụn, xương và các loại khác trong mô liên kết. Vì vậy, loại tế bào này có thể ứng dụng để điều trị các bệnh nha chu, tái tạo xương hàm, thoái hóa khớp gối, tự kỷ, bại não,... Đặc biệt, tế bào gốc tủy răng sữa có khả năng biệt hóa thành tế bào thần kinh cao hơn so với các nguồn trên, nên có tiềm năng lớn hơn trong ứng dụng điều trị các bệnh lý thần kinh.

Thời điểm phù hợp để phân lập tế bào gốc là khi răng sữa rụng, điều này cũng tránh khỏi các tổn thương lợi (nướu). Đây là nguồn tế bào gốc từ trẻ em được coi là dễ tiếp cận nhất hiện nay nếu không lưu trữ dây rốn hay nước ối.

Tế bào gốc tủy răng sữa và tiềm năng ứng dụng
Hình 2. Tế bào gốc tủy răng sữa và tiềm năng ứng dụng

4. Các nguồn khác

Ngoài các nguồn trên, tế bào gốc cũng có thể được thu thập từ nhiều nguồn khác tương tự ở người lớn, như tủy xương, mô mỡ, máu ngoại vi,... Tuy nhiên đây đều là những nguồn cần xâm lấn, nên thường chỉ được cân nhắc trong trường hợp cần thiết để điều trị cho chính em bé đó (ghép tự thân).

5. Lợi thế của tế bào gốc thu nhận từ trẻ em

Những tế bào gốc thu nhận từ dây rốn, máu cuống rốn, răng sữa có nhiều ưu điểm vượt trội so với tế bào gốc thu nhận từ người trưởng thành.

Đầu tiên, việc thu thập mẫu để phân lập tế bào gốc đơn giản chỉ là tận dụng lại những thành phần được coi là rác thải sinh học trong các hoạt động sinh lý bình thường, không cần tác động gây đau đớn thêm đến đứa trẻ. Thứ hai, đó là những nguồn tế bào gốc còn non, có khả năng tăng sinh, hình thành các loại tế bào chuyên hóa tốt hơn so với tế bào gốc từ người trưởng thành. Thứ ba, tế bào gốc từ máu cuống rốn, dây rốn, nhau thai, nước ối khi được ghép cho người khác (dị ghép), khả năng bị đào thải miễn dịch thấp hơn so với các nguồn khác, do đó khả năng ứng dụng rộng rãi để điều trị.

Với những ưu điểm đó, các nguồn thu nhận tế bào gốc từ trẻ em đang ngày được quan tâm nghiên cứu và thử nghiệm rộng rãi. Các loại tế bào gốc này có thể được thu thập và sử dụng trực tiếp, hoặc lưu trữ lạnh để sử dụng trong tương lai.

Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec đã có các dịch vụ lưu trữ tế bào gốc máu cuống rốn, dây rốn, tủy xương, mô mỡ,... đồng thời cung cấp sản phẩm tế bào gốc từ những nguồn này để điều trị các bệnh tự kỷ, bại não, thoái hóa khớp gối, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đa xơ cứng rải rác, u lympho,... cũng như ứng dụng trong thẩm mỹ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Heijnen CJ, et al. (2012). Stem cells in pediatrics: state of the art and future perspectives. Pediatric Research 71: 407–409.
  2. Lee SM, Zhang Q, and Le DA (2014). Dental Stem Cells: Sources and Potential Applications. Current Oral Health Reports 1: 34–42.
  3. Roura S, et al. (2015). The role and potential of umbilical cord blood in an era of new therapies: a review. Stem Cell Res Ther 6:123.

1.7K

Bài viết liên quan