......

Chẩn đoán và điều trị cơn nhiễm độc hormon giáp cấp

Cơn nhiễm độc hormon giáp cấp xảy ra là biến chứng nguy hiểm trên bệnh nhân cường giáp. Chẩn đoán nhiễm độc hormon giáp dựa vào một số triệu chứng lâm sàng và nồng độ các chất trong xét nghiệm. Điều trị nhiễm độc hormon giáp là điều trị triệu chứng bằng thuốc, điều trị nguyên nhân bằng thuốc, xạ trị hoặc phẫu thuật.

1. Cơn nhiễm độc hormon giáp cấp là gì?

Cơn nhiễm độc hormon giáp cấp (thyrotoxic crisis) hay còn gọi là cơn bão giáp, là tình trạng mất bù của chứng cường giáp. Đây là biến chứng nặng nề nhất xảy ra đối với bệnh nhân cường giáp, trong đó bệnh nhân Basedow có tỷ lệ nhiễm độc giáp nhập viện cấp cứu cao và nguy hiểm đến tính mạng.

2. Chẩn đoán cơn nhiễm độc hormon giáp cấp

2.1 Chẩn đoán lâm sàng cơn nhiễm độc hormon giáp cấp

Triệu chứng lâm sàng của cơn nhiễm độc hormon giáp cấp diễn biến qua hai giai đoạn sau:

  • Giai đoạn bán cấp: Sốt cao từ 39 - 40 độ C, hoặc trên 41 độ C; nhịp thở tăng từ 35-50 lần/phút; đổ nhiều mồ hôi dẫn đến mất nước trong cơ thể; sụt cân nhanh từ 5 - 10kg; nhịp tim nhanh > 140 lần/phút, tăng huyết áp động mạch; suy tim sung huyết diễn tiến nhanh gây trụy mạch, phù phổi cấp; mệt mỏi, mất ngủ, teo cơ, giả liệt cơ, kích thích, vật vã, rối loạn vận động và tâm thần; buồn nôn hoặc nôn, đau bụng, tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa, vàng da. Trên bệnh nhân Basedow còn thấy dấu hiệu mắt lồi nặng, bướu giáp to.
  • Giai đoạn cấp: Biểu hiện cơn nhiễm độc hormon giáp cấp ở giai đoạn này là người bệnh bắt đầu bị rối loạn ý thức, co giật, hôn mê nặng do phù não hoặc xuất huyết não.
đau bụng
Người bệnh có thể xuất hiện đau bụng và một số triệu khác kèm theo

2.2 Chẩn đoán cận lâm sàng cơn nhiễm độc hormon giáp cấp

Chẩn đoán cận lâm sàng cơn nhiễm độc hormon giáp cấp dựa vào các xét nghiệm:

  • Xét nghiệm máu: Nồng độ T3, T4, FT3 và FT4 tăng; nồng độ TSH giảm; cholesterol, natri giảm; ure, canxi, glucose tăng. Trường hợp glucose hạ cần theo dõi suy gan, còn kali và natri giảm như canxi tăng thì cần theo dõi suy vỏ thượng thận kèm theo. Chức năng gan rối loạn thể hiện qua bilirubin, men gan tăng và thời gian prothrombin kéo dài.
  • Xét nghiệm công thức máu trên bệnh nhân nhiễm độc hormon giáp cho thấy cả bạch cầu và hồng cầu đều tăng, riêng hồng cầu tăng ở mức độ nhẹ.
  • Điện tâm đồ: Điện tâm đồ cho thấy đảo ngược sóng T, rung nhĩ, rung Flutter, bloc nhĩ thất hoàn toàn.
  • Siêu âm tim: Cho thấy cấu trúc và hình thái của tim, đánh giá chức năng tim, từ đó làm cơ sở để chỉ định dùng thuốc tim mạch phù hợp.

Ngoài ra, còn có các xét nghiệm khác như: xét nghiệm nước tiểu, chụp X-quang lồng ngực, cấy máu, ... được chỉ định nhằm tìm kiếm các yếu tố thuận lợi đã gây ra cơn nhiễm độc hormon giáp cấp.

3. Điều trị nhiễm độc hormon giáp cấp

3.1 Điều trị triệu chứng nhiễm độc hormon giáp cấp

Mục đích điều trị nhiễm độc hormon giáp là điều trị làm giảm các triệu chứng bao gồm: mệt mỏi, run, đánh trống ngực. Điều trị đến khi cơn nhiễm độc giáp được kiểm soát. Nếu đó là cơn nhiễm độc giáp thoáng qua, cần điều trị triệu chứng đến khi tình trạng nhiễm độc thoái lui.

Các thuốc điều trị triệu chứng nhiễm độc hormon giáp gồm:

  • Thuốc chẹn thụ cảm thể β-adrenergic: Atenolol 25 - 100 mg/ngày, propranolol 40 mg/lần, 6 - 8 giờ/lần.
  • Thuốc chẹn kênh canxi: Verapamil 40 - 80 mg/lần, 8 giờ/lần. Lưu ý, thuốc chỉ dùng trong trường hợp chống chỉ định với thuốc chẹn thụ cảm thể β-adrenergic.

3.2 Điều trị nguyên nhân gây nhiễm độc hormon giáp cấp

  • Basedow: Nếu nguyên nhân gây cơn nhiễm độc hormon giáp cấp là do bệnh Basedow thì có thể áp dụng một trong các phương pháp điều trị là dùng thuốc thionamides, xạ trị bằng iod và phẫu thuật cắt bỏ gần như toàn bộ tuyến giáp.
  • Các nguyên nhân khác: Tùy vào nguyên nhân gây nhiễm độc hormon giáp sẽ có cách điều trị khác nhau. Với viêm giáp sau sinh hoặc nhiễm độc giáp thoáng qua chủ yếu cần điều trị triệu chứng bằng atenolol hoặc propranolol. Chỉ định xạ trị với nhiễm độc do bướu giáp hoặc u tuyến giáp. Điều trị bằng thionamides và atenolol với cơn nhiễm độc giáp do iod hoặc amiodarone.
Xạ trị
Người bệnh có thể được sử dụng phương pháp xạ trị trong điều trị Basedow

3.2.1 Điều trị bằng Thionamides

Điều trị nguyên nhân gây nhiễm độc hormon giáp bằng Thionamides gồm có 3 loại thuốc được sử dụng là carbimazole (tiền chất của methimazole), methimazole và PTU. Trong đó, carbimazole và methimazole được ưu tiên hơn vì giúp kiểm soát nhiễm độc nhanh và ít gây tác dụng phụ đối với gan. PTU thường được dùng với thai phụ mang thai 3 tháng đầu hoặc được dùng điều trị trong cơn bão giáp.

Tác dụng: ức chế enzyme peroxidase làm giảm quá trình tổng hợp hormon giáp.

  • Liều dùng: Methimazole 10 - 40 mg/ngày, từ 1 - 2 lần (hoặc cao hơn tùy mức độ nhiễm độc hormon giáp); PTU khởi đầu bằng liều 600mg/ngày/3 lần.
  • Theo dõi: Tình trạng bình giáp có thể phục hồi sau vài tháng điều trị, cần kiểm tra đánh giá chức năng tuyến giáp 4 tuần/lần. Dựa vào đó để điều chỉnh liều thionamides.
  • Đáp ứng: Những trường hợp nhiễm độc hormon giáp do bệnh Basedow với mức độ nhẹ và khởi phát, bướu giáp có kích thước nhỏ, điều trị bằng thionamides sẽ giảm, tuy nhiên, có thể tái phát trong khoảng 6 tháng sau khi ngưng thuốc.
  • Tác dụng phụ: Một số tác dụng phụ không mong muốn có thể xảy ra trong thời gian điều trị từ nhẹ như sốt, phát ban, nổi mày đay, đau khớp, bạch cầu giảm thoáng qua đến nặng và có thể đe dọa tính mạng như viêm mạch, viêm gan, lupus ban đỏ, mất bạch cầu. Khi ngưng thuốc các tác dụng phụ này sẽ biến mất.

3.3.2. Xạ trị bằng iod

Xạ trị bằng iod chống chỉ định điều trị trên phụ nữ mang thai và đang cho con bú. Trước khi xạ trị cần ngưng dùng thuốc Thionamides 3 - 7 ngày vì làm ức chế quá trình hấp thu iod vào tuyến giáp.

  • Liều điều trị: Hầu hết bệnh nhân nhiễm độc hormon giáp được xạ trị bằng I-131 liều đơn có thể kiểm soát cơn nhiễm độc lâu dài, liều xạ trị tiếp theo sẽ được chỉ định nếu chưa kiểm soát được cơn nhiễm độc. Tùy vào nguyên nhân gây nhiễm độc sẽ chỉ định liều điều trị phù hợp dựa theo tập trung của phóng xạ.
  • Theo dõi: Sau cơn nhiễm độc hormon giáp cấp, tình trạng bình giáp có thể phục hồi sau vài tháng điều trị, cần kiểm tra đánh giá chức năng tuyến giáp 4 - 6 tuần/lần. Nếu chức năng tuyến giáp ổn định và nằm trong mức giới hạn bình thường, thời gian tái khám giảm dần, khoảng 1 năm/lần. Nếu có dấu hiệu suy giáp, chỉ định điều trị bằng levothyroxin. Nếu biểu hiện nhẹ và thoáng qua, cần theo dõi từ 4 - 6 tuần để tiếp tục đánh giá. Trường hợp, cơn nhiễm độc hormon giáp cấp vẫn tiếp diễn sau 6 tháng điều trị thì chỉ định xạ trị lần 2.
  • Tác dụng phụ: Suy giáp có thể xảy ra trong năm đầu tiên sau khi xạ trị ở một số bệnh nhân. Ngoài ra, nhiễm độc giáp tiến triển nặng hơn cũng có thể xuất hiện. Để hạn chế và phòng ngừa cơn nhiễm độc giáp tiến triển nặng cần điều trị bằng thionamides đến khi về trạng thái bình giáp trước khi xạ trị.
Thuốc điều trị tăng huyết áp, vì sao phải uống lâu dài?
Trước khi xạ trị người bệnh cần ngưng dùng thuốc Thionamides

3.2.3. Phẫu thuật cắt bỏ gần toàn bộ tuyến giáp

Để kiểm soát cơn nhiễm độc hormon giáp cấp trong thời gian dài, có thể áp dụng phẫu thuật cắt bỏ gần toàn bộ tuyến giáp. Sau phẫu thuật, cơn bão giáp có thể bị kích hoạt. Vì vậy cần điều trị bằng Thionamides chuẩn bị trước khi phẫu thuật từ 1 - 2 tuần cho đến khi gần bình giáp và ngưng sử dụng sau khi phẫu thuật. Đối với Atenolol 50 - 100 mg, có thể tăng liều điều trị nhằm giúp duy trì nhịp tim vẫn sử dụng sau phẫu thuật từ 5 - 7 ngày.

  • Theo dõi: Sau phẫu thuật điều trị nhiễm độc hormon giáp cần kiểm tra đánh giá lại chức năng tuyến giáp 4 - 6 tuần sau phẫu thuật. Nếu chức năng tuyến giáp bình thường, tái khám kiểm tra lại 3 - 6 tháng và giảm dần 1 năm/lần. Nếu có dấu hiệu suy giáp, chỉ định điều trị bằng levothyroxin. Nếu suy giáp nhẹ và thoáng qua, cần tiếp tục theo dõi thêm 4 - 6 tuần để đánh giá. Một số ít trường hợp nhiễm độc hormon giáp vẫn còn hoặc tái phát sau điều trị.
  • Biến chứng: Suy giáp và suy cận giáp có thể xảy ra. Tuy nhiên, liệt dây thanh âm vĩnh viễn rất hiếm xảy ra.

Sau điều trị nhiễm độc hormon giáp bằng thuốc, xạ trị hoặc phẫu thuật, cần đánh giá lại chức năng tuyến giáp, kiểm tra các triệu chứng lâm sàng và nồng độ các chất trong xét nghiệm. Dựa vào đó có cách xử trí điều trị tiếp theo.

Cơn nhiễm độc hormon giáp cấp là biến chứng nặng nề nhất xảy ra đối với bệnh nhân cường giáp. Vì thế, người bệnh cần được chẩn đoán tình trạng bệnh sớm để có hướng điều trị kịp thời.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec là địa chỉ thăm khám, điều trị và phòng ngừa các bệnh lý. Khi thực hiện quy trình thăm khám tại Vinmec, Quý khách hàng sẽ được đón tiếp và sử dụng cơ sở vật chất, hệ thống máy móc hiện đại đi kèm với các dịch vụ y tế hoàn hảo dưới sự chỉ dẫn, tư vấn của các bác sĩ giỏi, được đào tạo bài bản ở cả trong và ngoài nước.

Khách hàng có thể trực tiếp đến hệ thống Y tế Vinmec trên toàn quốc để thăm khám hoặc liên hệ hotline để được hỗ trợ.

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số 1900 232 389 (phím 0 để gọi Vinmec) hoặc đăng ký lịch khám tại viện TẠI ĐÂY. Nếu có nhu cầu tư vấn sức khỏe từ xa cùng bác sĩ Vinmec, quý khách đặt lịch tư vấn TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn

1.3K

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan