......

Chẩn đoán và điều trị thiểu năng tụy ngoại tiết

Thiểu năng tụy ngoại tiết là một tình trạng kém hấp thu xảy ra khi tuyến tụy không sản xuất được các enzym tiêu hóa quan trọng. Nếu chức năng ngoại tiết của tuyến tụy khiến tụy không tạo ra các enzym này, cơ thể sẽ không thể tiêu hóa thức ăn và hấp thụ các chất dinh dưỡng, đặc biệt là chất béo. Theo đó, người bị thiểu năng tụy ngoại tiết sẽ không thể tiêu hóa thức ăn đúng cách hoặc thường xuyên gặp phải tình trạng khó tiêu do kém hấp thu.

1. Các triệu chứng của thiểu năng tụy ngoại tiết

Các triệu chứng ban đầu của tình trạng thiểu năng tụy ngoại tiết có thể mơ hồ, nhẹ và tương tự như các bệnh lý đường tiêu hóa khác, bao gồm:

  • Thay đổi hoạt động đường ruột, bao gồm tiêu chảy và đặc biệt là phân có mùi hôi, nhờn, khó tống ra ngoài do tăng tiết mỡ
  • Đầy hơi và chướng bụng
  • Đau bụng
  • Sụt cân

Bên cạnh đó, các triệu chứng khác của thiểu năng tụy ngoại tiết còn phụ thuộc vào chức năng ngoại tiết của tuyến tụy là gì cũng như nguyên nhân cơ bản của tình trạng này. Ví dụ, một người bị xơ nang, vừa mất chức năng tụy và cũng có thể có các triệu chứng về đường hô hấp.

Ngoài ra, tình trạng thiểu năng tụy ngoại tiết cũng có thể biểu hiện bằng các triệu chứng suy dinh dưỡng do thiếu hụt các chất dinh dưỡng cụ thể như sau:

  • Thiếu vitamin K có thể gây chảy máu hoặc bầm tím bất thường
  • Thiếu vitamin D có thể dẫn đến mật độ xương thấp, gây loãng xương
  • Thiếu hụt nhóm vitamin tan trong chất béo và chất điện giải có thể biểu hiện bằng những thay đổi về thị lực (quáng gà), các triệu chứng thần kinh, (trầm cảm, trí nhớ), liên quan đến cơ hoặc khớp (đau và mệt mỏi) và / hoặc da (phát ban hoặc sưng tấy)

Những trường hợp bị thiểu năng tụy ngoại tiếtsuy dinh dưỡng nặng hơn, kéo dài hơn thì có thể dẫn đến tình trạng nghiêm trọng hơn. Nếu không được điều trị đúng cách, các trường hợp này có thể dẫn đến suy thận, bệnh thần kinh, thiếu máu trầm trọng, co giật, cổ trướng, nhiễm trùng và làm chậm quá trình lành vết thương, rối loạn nhịp tim và có khả năng gây tử vong.

2. Các nguyên nhân gây thiểu năng tụy ngoại tiết

Tuyến tụy là một cơ quan nằm trong ổ bụng dưới dạ dày. Vai trò của tuyến tụy có thể được chia thành chức năng ngoại tiết và nội tiết. Các chức năng ngoại tiết giúp cơ thể tiêu hóa thức ăn bằng cách sản xuất các enzyme đặc biệt trong khi các chức năng nội tiết giúp điều hòa các hormone. Theo đó, để biết các nguyên nhân gây thiểu năng tụy ngoại tiết thì phải biết chức năng ngoại tiết của tuyến tụy là gì.

Trong thiểu năng tụy ngoại tiết, chỉ có chức năng ngoại tiết của tuỵ bị tổn hại, tức phần tế bào tiết ra các men tiêu hóa thức ăn tại tá tràng (phần tụy nội tiết có chức năng bài tiết và phóng thích insulin vào máu vẫn bình thường). Giảm sản xuất ba loại enzym tiêu hóa quan trọng - amylase, protease và lipase - dẫn đến thức ăn khó được tiêu, kém hấp thu chất dinh dưỡng và cuối cùng là các dấu hiệu và triệu chứng của suy dinh dưỡng.

Viêm tụy mãn tính là nguyên nhân phổ biến nhất của thiểu năng tụy ngoại tiết. Tình trạng viêm khiến tuyến tụy bị tổn thương theo thời gian, giảm khả năng sản xuất enzyme. Ngoài ra, các tình trạng khác cũng làm ảnh hưởng đến chức năng ngoại tiết của tuyến tụy theo những cách khác nhau, bao gồm:

  • Bệnh xơ nang
  • Bệnh Celiac
  • Ung thư tuyến tụy
  • Hội chứng Shwachman-Diamond
  • Bệnh ứ sắt (Hemochromatosis)
  • Đái tháo đường
  • Hội chứng Zollinger-Ellison

Những người đã phẫu thuật đường tiêu hóa, đặc biệt là phẫu thuật giảm cân để cắt bỏ một phần dạ dày hoặc ruột.

Ngoài ra, có thể còn có nhiều lý do khác làm tăng nguy cơ mắc chứng thiểu năng tụy ngoại tiết như các yếu tố di truyền và lối sống. Ví dụ, sử dụng rượu quá nhiều có thể dẫn đến viêm tuyến tụy, do đó có thể làm cho tuyến tụy kém hiệu quả hơn trong việc sản xuất các enzym, cuối cùng dẫn đến thiểu năng tụy ngoại tiết thực sự.

3. Chẩn đoán thiểu năng tụy ngoại tiết bằng cách nào?

Số người mắc thiểu năng tụy ngoại tiết không được biết chính xác. Hơn nữa, tình trạng này thường hiếm gặp trong dân số nói chung nhưng có thể do chẩn đoán chưa đầy đủ. Những người có các triệu chứng nhẹ không được điều trị gì nên bỏ sót chẩn đoán. Trong số những người tìm cách điều trị, chẩn đoán lại có thể không được xác định từ đầu cho đến khi tình trạng bệnh trở nên nặng hơn. Đặc biệt trong giai đoạn đầu, thiểu năng tụy ngoại tiết có thể bị chẩn đoán nhầm là rối loạn tiêu hóa chức năng như hội chứng ruột kích thích.

Ở những người đã được chẩn đoán về một tình trạng khác của hệ tiêu hóa, chẳng hạn như Crohn, các triệu chứng ban đầu có thể là do tình trạng đó và được điều trị cho phù hợp. Có thể mất nhiều năm sau để các triệu chứng của thiểu năng tụy ngoại tiết mới được chẩn đoán chính xác, khi chức năng ngoại tiết của tuyến tụy đã bị tổn thương đến mức cơ thể không thể bù đắp được.

Theo đó, cách chẩn đoán thiểu năng tụy ngoại tiết sẽ được đưa ra sau khi loại trừ các nguyên nhân phổ biến hơn gây ra các triệu chứng tiêu hóa, bắt đầu với các câu hỏi như sau:

  • Các triệu chứng trong một bữa ăn hoặc khi đi tiêu
  • Các thói quen trong lối sống, chẳng hạn như tần suất uống rượu và hút thuốc
  • Các tình trạng y tế khác mắc phải, các cuộc phẫu thuật đã trải qua và tiền sử bệnh của gia đình
  • Các thuốc đang dùng, bao gồm cả thuốc kê đơn, thuốc mua không cần kê đơn hoặc bất kỳ chất bổ sung hoặc thảo dược nào
  • Chế độ ăn uống,
  • Các vấn đề khác như tập thể dục, lịch sử xã hội và công việc cũng như sức khỏe tâm thần

Sau khi xem xét cẩn thận tiền sử, mặc dù không có xét nghiệm cụ thể nào cho chẩn đoán thiểu năng tụy ngoại tiết, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm để loại trừ những tình trạng khác có thể gây ra triệu chứng tương tự:

  • Xét nghiệm máu: tìm kiếm tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng, phản ứng viêm, lượng đường trong máu, các enzym tuyến tụy hoặc các dấu hiệu cụ thể của các tình trạng liên quan đến thiểu năng tụy ngoại tiết.
  • Xét nghiệm phân: Những người bị thiểu năng tụy ngoại tiết thường gặp các triệu chứng về ruột cho thấy đường ruột không thể hấp thụ đúng cách một số chất dinh dưỡng, đặc biệt là chất béo. Lúc này, mẫu phân cần để kiểm tra sự hiện diện của chất béo không được hấp thụ. Nếu bị tiêu chảy kéo dài, phân của người bệnh sẽ được xét nghiệm soi vi sinh vật có thể gây nhiễm trùng.
  • Kiểm tra hình ảnh: Chụp CT, siêu âm và MRI có thể được chỉ định để giúp bác sĩ quan sát bên trong bụng và đánh giá xem tuyến tụy có bị tổn thương, tắc nghẽn hay bị viêm hay không.
  • Kiểm tra hơi thở: Một số người bị thiểu năng tụy ngoại tiết cũng sẽ được phát hiện có một tình trạng gọi là phát triển quá mức do vi khuẩn ruột non.

4. Cách điều trị thiểu năng tụy ngoại tiết

Các trường hợp điều trị thiểu năng tụy ngoại tiết bằng liệu pháp thay thế men tụy và bổ sung dinh dưỡng như vitamin B12 ngay cả trước khi chẩn đoán được xác nhận. Trên thực tế, nếu các triệu chứng thực sự là do thiểu năng tụy ngoại tiết, người bệnh sẽ thuyên giảm nhanh chóng sau bắt đầu dùng các enzym đường uống, chẳng hạn như lipase trong bữa ăn.

Ngoài ra, cách điều trị ngay lập tức cho những bệnh nhân bị thiểu năng tụy ngoại tiết còn tập trung vào việc phục hồi tình trạng dinh dưỡng và cân nặng. Thông thường, bệnh nhân có thể điều trị lâu dài tại nhà mà không cần nhập viện. Tuy nhiên, nếu bị suy dinh dưỡng nghiêm trọng hoặc không thể hấp thụ thức ăn qua đường miệng, người bệnh có thể cần phải nhập viện để truyền dinh dưỡng qua đường ruột (ống cho ăn) hay truyền dịch qua đường tĩnh mạch.

Bên cạnh đó, ngay khi được chẩn đoán thiểu năng tụy ngoại tiết, bác sĩ cũng có thể đề nghị người bệnh thay đổi chế độ ăn uống và lối sống, chẳng hạn như cắt giảm hoặc bỏ hút thuốc hoặc uống rượu, vì những thói quen xấu này có thể thúc đẩy phản ứng viêm.

Tóm lại, những người bệnh bị thiểu năng tụy ngoại tiết thường gặp một loạt các triệu chứng liên quan đến sự thiếu hụt dinh dưỡng cụ thể. Khi được chẩn đoán đúng, các bệnh nhân này có thể được điều trị bằng cách bổ sung đường uống các enzym cần thiết cho quá trình tiêu hóa mà chức năng ngoại tiết của tuyến tụy không còn tạo ra. Điều quan trọng nữa là bất kỳ bệnh lý tiềm ẩn hoặc liên quan nào gây ra thiểu năng tụy ngoại tiết cũng phải được chẩn đoán và điều trị thích hợp. Với liệu pháp thay thế enzym tuyến tụy, điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống, cũng như theo dõi liên tục tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng và bất kỳ nhu cầu bổ sung nào, hầu hết những người bị thiểu năng tụy ngoại tiết đều có thể kiểm soát tình trạng tại ngoại trú một cách hiệu quả.

Nguồn tham khảo: verywellhealth.com, lluh.org, healthline.com, identifyepi.com

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đăng ký lịch trực tuyến TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn!

142 lượt đọc

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan