......

Phù bạch huyết sau điều trị ung thư đầu và cổ

Điều trị ung thư đầu cổ đôi khi ảnh hưởng đến các hạch bạch huyết và dòng chảy của hạch bạch huyết. Các hạch bạch huyết có thể cần phải được loại bỏ trong một cuộc phẫu thuật đầu cổ hoặc chúng có thể bị tổn thương do xạ trị, điều này giúp ngăn dịch bạch huyết thoát ra ngoài. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết tác dụng phụ sau điều trị ung thư đầu cổ và phù bạch huyết sau điều trị ung thư đầu và cổ.

1. Bệnh phù bạch huyết là gì?

Phù bạch huyết là tình trạng sưng mãn tính xảy ra khi chất lỏng bạch huyết không di chuyển tốt qua hệ thống bạch huyết. Chúng bắt đầu tích tụ trong các mô và dẫn đến sưng tấy. Phù bạch huyết hay gặp sau điều trị một số bệnh ung thư như: ung thư vú, ung thư phụ khoa, ung thư tiết niệu – sinh dục, sarcoma phần mềm chi và ung thư đầu - cổ. Phù bạch huyết rất phổ biến, có tới 75% bệnh nhân hết các triệu chứng sau khi điều trị ung thư.

2. Nguyên nhân nào dẫn đến bệnh phù bạch huyết?

Phẫu thuật và xạ trị chính là hai nguyên nhân chính làm biến đổi cấu trúc giải phẫu của hệ thống bạch mạch, dẫn tới thẩm thấu và ứ đọng dịch bạch huyết tại mô kẽ. Ngay sau đó, phản ứng viêm tại chỗ được kích hoạt với việc tăng sinh nguyên bào xơ và mô liên kết. Quá trình này kéo dài sẽ làm xơ hóa mô mà hậu quả cuối cùng là suy giảm chức năng các cơ quan.

Nếu mắc ung thư đầu và cổ, phù bạch huyết có thể xảy ra ở bất kỳ phần nào của đầu, cổ và mặt. Có một số lượng lớn các hạch bạch huyết ở những khu vực này. Phù bạch huyết có thể xảy ra sau khi điều trị ung thư vì các bộ phận của hệ thống bạch huyết đã bị loại bỏ hoặc bị tổn hại bởi phẫu thuật hoặc bức xạ. Ngoài ra, mô sẹo từ các phương pháp điều trị này có thể thay đổi cách hoạt động của hệ thống bạch huyết.

Phù bạch huyết xảy ra từ 2-6 tháng sau khi điều trị nhưng cũng có thể xảy ra nhiều năm sau khi điều trị.

3. Triệu chứng của phù bạch huyết

Phù bạch huyết ở bệnh nhân ung thư đầu và cổ có thể xảy ra ở hầu hết mọi nơi trên mặt, đầu hoặc cổ. Sưng bên trong tại các vị trí như miệng, lưỡi, cổ họng. Hoặc, vết sưng có thể ở bên ngoài, xảy ra cổ và mặt. Mặc dù cơ địa và mức độ nghiêm trọng khác nhau ở mỗi người, nhưng một số triệu chứng cần theo dõi bao gồm:

  • Sưng ở bất kỳ bộ phận nào của mặt, đầu hoặc cổ, đặc biệt là sưng có cảm giác cứng khi chạm vào
  • Đau, cứng hoặc giảm phạm vi chuyển động ở cổ hoặc vai
  • Cảm giác căng da hoặc cơ ở mặt, đầu hoặc cổ
  • Mới nhức, ngứa ran, tê hoặc khó chịu khác ở mặt, đầu hoặc cổ
  • Thay đổi về thị giác hoặc thay đổi thính giác
  • Khó thở, khó nuốt, ăn hoặc khó nói
  • Cảm thấy tắc nghẽn
  • Đau tai

4. Chẩn đoán phù bạch huyết sau điều trị ung thư đầu và cổ

Mặc dù một số vết sưng bình thường sau khi phẫu thuật hoặc xạ trị nhưng bất kỳ vết sưng nào kéo dài hơn 6 tuần điều trị nên được bác sĩ xem xét. Bạn cũng cần được khám sức khỏe và đo độ sưng tấy hoặc sử dụng thang điểm phù bạch huyết tiêu chuẩn hóa để đánh giá. Bác sĩ sẽ kiểm tra để đảm bảo không có nguyên nhân nào khác khiến bạn bị sưng, chẳng hạn như cục máu đông hoặc nhiễm trùng.

Để chẩn đoán xác định bệnh phù bạch huyết, bác sĩ có thể yêu cầu một trong các xét nghiệm sau:

  • Chụp cộng hưởng từ (MRI);
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT);
  • Siêu âm Doppler
  • Kỹ thuật hạt nhân phóng xạ hình ảnh của hệ bạch huyết (Lymphoscintigraphy) cũng có thể được dùng để xác định các bất thường của hệ bạch huyết.

Nếu được chẩn đoán mắc chứng phù bạch huyết, bác sĩ có thể xác định mức độ nghiêm trọng bằng cách sử dụng một hệ thống tính điểm khách quan như Thang điểm phù bạch huyết ở đầu và cổ của Trung tâm Ung thư MD Anderson, sử dụng 5 giai đoạn để mô tả chứng phù bạch huyết:

  • Giai đoạn 0: Không sưng nhưng có cảm giác nặng ở cổ
  • Giai đoạn 1a: Sưng nhẹ có thể nhìn thấy mà không bị rỗ. Có thể đảo ngược
  • Giai đoạn 1b: Có thể nhìn thấy sưng nhẹ kèm theo rỗ. Có thể đảo ngược
  • Giai đoạn 2: Sưng rỗ săn chắc không thể phục hồi. Không có thay đổi mô rõ ràng
  • Giai đoạn 3: Thay đổi mô không thể đảo ngược với sẹo và xơ hóa

Bác sĩ sẽ theo dõi sự tiến triển của chứng phù bạch huyết bằng các phép đo tiêu chuẩn ở mặt và cổ để tìm vết sưng bên ngoài hoặc nội soi để đánh giá tình trạng sưng bên trong.

5. Phòng ngừa và điều trị bệnh phù bạch huyết sau điều trị ung thư đầu và cổ

Một số biện pháp có thể giúp phòng ngừa tình trạng này sẽ gồm có:

  • Sau khi điều trị ung thư, tránh hoạt động nặng với chi bị tổn thương và nghỉ ngơi trong thời gian phục hồi;
  • Không nên tắm nước quá nóng hoặc tắm vòi hoa sen;
  • Không mặc quần áo bó sát;
  • Không đeo trang sức quá sát;
  • Tránh đi chân đất và mang dép đúng cỡ;
  • Theo dõi những thay đổi hoặc vết rạn trên da;
  • Dưỡng ẩm cho da hằng ngày;
  • Dùng găng tay khi làm vườn;
  • Giữ móng tay ngắn;
  • Sử dụng thuốc chống côn trùng;
  • Dùng kem chống nắng có hệ số chống nắng cao;
  • Khi bị đứt tay cần phải điều trị ngay bằng kem sát trùng và giữ cho khu vực sạch sẽ.
  • Cần tránh kiểm tra huyết áp, lấy máu hoặc tiêm vào chi bị ảnh hưởng;
  • Chế độ ăn uống điều độ, kiểm soát được trọng lượng cơ thể và tình trạng béo phì.

Bệnh nhân càng nặng thì sức căng ở các vùng sưng tấy sẽ càng cao. Chế độ ăn uống phải lành mạnh và trọng lượng cơ thể lý tưởng, có thể giúp giảm bớt các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh phù bạch huyết.

Bệnh phù bạch huyết cần được điều trị càng sớm thì kết quả càng tốt. Các phương pháp trị liệu khá đơn giản, bệnh nhân có thể tự tập tại nhà sẽ bao gồm:

  • Xoa bóp: Dùng các ngón tay xoa bóp nhẹ nhàng trên da vùng mặt - cổ theo vòng tròn để thúc đẩy lưu thông bạch huyết
  • Tập luyện thường xuyên: tăng cường vận động ở các cơ vùng đầu - cổ
  • Đeo băng thun vùng đầu - cổ
  • Giữ vệ sinh da và bôi kem dưỡng ẩm cho da
  • Nằm ngủ tư thế đầu cao
  • Cần tránh để chấn thương và nhiễm trùng cho vùng đầu - cổ
  • Không để thừa cân
  • Chiếu đèn hồng ngoại để giúp làm giảm quá trình xơ hóa; sử dụng máy tạo rung áp lực âm.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec luôn dẫn đầu về dịch vụ y tế với đội ngũ bác sĩ giàu chuyên môn, được đào tạo bài bản, hệ thống trang thiết bị hiện đại. Bệnh viện có nhiều chuyên khoa với những lợi thế lợi thế riêng, vì thế khi có vấn để về sức khỏe, khách hàng có thể tới bệnh viện để được kiểm tra và điều trị theo những phác đồ hiện đại nhất. Việc thăm khám được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ giàu chuyên môn kết hợp cùng hệ thống máy móc hiện đại, dó đó khách hàng hoàn toàn có thể yên tâm về dịch vụ tại đây.

Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để được giảm ngay 10% phí khám khi đặt hẹn khám lần đầu trên toàn hệ thống Vinmec (áp dụng từ 1/10 - 31/10/2022). Quý khách cũng có thể quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn tư vấn từ xa qua video với các bác sĩ Vinmec mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.

Nguồn tham khảo: headandneck.org - oncolink.org

36 lượt đọc

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan