Sơ cứu khi bị chấn thương vùng đầu

27/09/2019
Chấn thương sọ não

Chấn thương đầu thông thường có thể gặp nhiều trong các sinh hoạt hàng ngày. Trong khi đó chấn thương sọ não là tổn thương do va đập mạnh trong tai nạn giao thông, lao động hay đánh nhau. Dù là bất kỳ trường hợp chấn thương đầu nào cũng đều cần sơ cứu đúng cách, đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

1. Chấn thương đầu

1.1. Biểu hiện

Đa số những trường hợp chấn thương đầu thường ở mức độ nhẹ và không cần phải điều trị chuyên khoa hoặc nhập viện. Tuy nhiên, ngay cả những chấn thương nhỏ cũng có thể gây ra các triệu chứng mãn tính kéo dài, chẳng hạn như đau đầu hoặc khó tập trung. Người bị nạn cần dành thời gian nghỉ ngơi đầy đủ xen giữa những hoạt động thường ngày để đảm bảo khả năng phục hồi hoàn toàn.

Nếu chấn thương đầu đi kèm với các triệu chứng chấn động khác, chẳng hạn như buồn nôn, chóng mặt, đau đầu hoặc khó tập trung, thì nên gặp chuyên gia y tế để được thăm khám và đánh giá. Cần gọi cấp cứu ngay lập tức nếu có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng rõ ràng cho thấy chấn thương đầu là nghiêm trọng như sau:

Ở người lớn:

  • Chảy nhiều máu ở vùng đầu hoặc mặt;
  • Chảy máu hoặc dịch lỏng từ mũi hoặc tai;
  • Đau đầu dữ dội;
  • Suy giảm hoặc mất ý thức trong một vài giây;
  • Vùng dưới mắt hoặc sau tai chuyển màu xanh và thâm đen;
  • Ngừng thở;
  • Mơ hồ, mất thăng bằng;
  • Tay chân yếu đi, thậm chí là không thể cử động;
  • Kích thước hai đồng tử không đều;
  • Nói lắp;
  • Lên cơn động kinh

Ở trẻ em:

  • Tất cả những dấu hiệu và triệu chứng của người lớn kể trên;
  • Khóc liên tục;
  • Không chịu ăn;
  • Thóp trước lồi ra (đối với trẻ sơ sinh);
  • Nôn nhiều lần.

1.2. Cách sơ cứu khi bị chấn thương vùng đầu

  • Bước 1: Giữ nạn nhân nằm yên cho đến khi có sự trợ giúp của nhân viên y tế.

Giữ người bị thương nằm yên, đầu và vai hơi nâng lên. Không nên di chuyển nạn nhân trừ khi thật sự cần thiết. Hạn chế tối đa di chuyển cổ của người bị thương. Nếu nạn nhân đang đội mũ bảo hiểm thì đừng tháo ra.

  • Bước 2: Cầm máu.

Băng đè vết thương thật chặt bằng gạc vô trùng hoặc một miếng vải sạch. Tuy nhiên trong trường hợp nghi ngờ nạn nhân bị vỡ xương sọ thì không được dùng nhiều lực tác động trực tiếp lên vết thương.

  • Bước 3: Theo dõi những thay đổi trong nhịp thở và mức độ tỉnh táo của nạn nhân.

Nếu người bị nạn không có dấu hiệu lưu thông tuần hoàn hoặc ngừng thở, không ho hay cử động gì thì bắt đầu hô hấp nhân tạo.

Chấn thương
Đau đầu dữ dội là biểu hiện của chấn thương đầu

2. Chấn thương sọ não

2.1. Định nghĩa

Chấn thương sọ não xảy ra khi có một tác động mạnh lên đầu hoặc xuyên qua hộp sọ khiến não bộ bị phá vỡ chức năng bình thường. Chấn thương sọ não có thể gặp trong các trường hợp đầu bị va chạm mạnh và đột ngột, hoặc có một vật đâm trúng hộp sọ và đi vào trong mô não. Nếu tổn thương nhẹ có thể làm cho tình trạng tâm thần hoặc ý thức của nạn nhân thay đổi chút ít. Trong khi những ca nặng có nguy cơ gây ra mất ý thức kéo dài, hôn mê, hay thậm chí là tử vong.

2.2. Biểu hiện

Tùy vào mức độ tổn thương não mà người bị nạn có thể xuất hiện triệu chứng nhẹ, vừa hoặc nặng. Chủ yếu là những triệu chứng thường gặp sau đây:

  • Nôn ói, khó nuốt;
  • Ngủ gà hoặc hôn mê, mất ý thức;
  • Đau đầu, chóng mặt và rối loạn thăng bằng;
  • Có dấu hiệu lú lẫn;
  • Cảm giác tê rần như kiến bò trên người, hoặc liệt;
  • Đồng tử giãn, sụp mí mắt hoặc yếu cơ mặt;
  • Mắt nhòe đi, không chịu được ánh sáng chói, hoặc mất cử động mắt và mù;
  • dịch não tủy trong hoặc nhuốm máu chảy ra từ tai hoặc mũi;
  • Gặp vấn đề hô hấp, thở chậm;
  • Nhịp tim chậm, tăng huyết áp;
  • Thay đổi thính giác, có thể nghe tiếng vang trong tai;
  • Nhận thức và đáp ứng cảm xúc khó khăn, không phù hợp;
  • Nói lắp, không lưu loát và không thể hiểu được;
  • Mất nhu động ruột hoặc kiểm soát bàng quang (bọng đái).

2.3. Cách sơ cứu khi bị chấn thương sọ não

  • Thông báo ngay để mọi người xung quanh trợ giúp;
  • Cố định người bị thương bằng cách lót vải, chăn gối ở đầu, cổ và toàn thân nhằm hạn chế cử động phần đầu;
  • Mang vác, khiêng cáng nạn nhân đúng phương pháp, thận trọng với trường hợp có nghi ngờ tổn thương cột sống;
  • Đặt người bị thương nằm ở nơi thoáng khí;
  • Đầu kê thấp, chân cao khoảng 20cm nếu không có chảy máu đầu cổ hoặc nhồi máu cơ tim;
  • Ưu tiên sơ cứu, cầm máu vết thương lớn, hô hấp nhân tạo, xoa bóp tim ngoài lồng ngực;
  • Gọi cấp cứu, đồng thời cung cấp đầy đủ thông tin về tai nạn xảy ra, thời gian, và tình trạng nạn nhân.
Chấn thương sọ não
Ngay khi phát hiện bệnh nhân cần gọi cấp cứu

3. Một số lưu ý trong sơ cứu chấn thương vùng đầu

Theo các bác sĩ khoa Cấp cứu, có một số điểm cần ghi nhớ trong sơ cứu khi bị chấn thương sọ não nói riêng và vùng đầu nói chung như sau:

Những việc nên làm

  • Xử trí tình trạng ngưng tim ngưng thở trước;
  • Vận chuyển người bị nạn nhẹ nhàng;
  • Ủ ấm nạn nhân bằng áo hoặc chăn;
  • Chủ động tìm mọi cách đưa người bị thương đến bệnh viện ngay lập tức.

Những việc không nên làm

  • Không nên vội vàng di chuyển nạn nhân;
  • Không cho người bị hôn mê uống nước để tránh bị sặc;
  • Không vắt chanh vào miệng và mũi nạn nhân nhằm chống ngạt.

Với những trường hợp chấn thương đầu do bị va đập nhẹ và chưa có biểu hiện nguy kịch, người nhà cần theo dõi nạn nhân chặt chẽ trong 2 ngày tiếp theo. Trong thời gian này chỉ nên cho người bệnh ăn uống nhẹ với cháo hoặc súp, không tùy tiện cho dùng thuốc hoặc thức uống có cồn. Khi thấy có bất kỳ dấu hiệu chấn thương sọ não hoặc vùng đầu nghiêm trọng tương tự như đã liệt kê trong bài thì phải lập tức đưa nạn nhân đến bệnh viện.

4. Đề phòng chấn thương đầu

Chấn thương sọ não
Không tham gia giao thông khi không tỉnh táo
  • Không để đồ vật bừa bãi trên sàn nhà và cầu thang;
  • Đặt thảm chùi chân chống trơn trượt trong phòng tắm;
  • Lắp các thanh tay vịn, tấm chắn cửa sổ hạn chế té ngã;
  • Đảm bảo đủ ánh sáng trong nhà;
  • Tuân thủ tuyệt đối mọi luật lệ an toàn giao thông;
  • Dùng dụng cụ bảo hộ và mặc trang phục phù hợp khi chơi thể thao;
  • Chơi các môn thể thao phù hợp với lứa tuổi, đặc biệt là trẻ em;
  • Tuân thủ các quy tắc an toàn ở khu giải trí công cộng;
  • Không lao động, tham gia giao thông, chơi thể thao,... khi quá mệt hoặc say xỉn;
  • Thường xuyên kiểm tra, loại bỏ và thay thế các vật dụng bị hư hỏng, không đảm bảo độ an toàn.

Tóm lại, nếu phát hiện người bị chấn thương đầu nghiêm trọng hay có nghi ngờ là chấn thương sọ não, cần gọi ngay số điện thoại cấp cứu 115 hoặc lập tức chủ động đưa nạn nhân đến bệnh viện sau khi tiến hành sơ cứu đúng kỹ thuật.

Nguồn tham khảo: mayoclinic.org

XEM THÊM: