......

Thời điểm vàng cấp cứu đột quỵ não

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS.BS Trần Đức Tuấn - Bác sĩ Nội trú Chẩn đoán hình ảnh - Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park

Thời điểm cấp cứu đột quỵ lý tưởng là 3 - 6 giờ đầu tính từ khi khởi phát. Bỏ qua thời gian vàng đột quỵ, người bệnh không được tái thông các mạch máu não lớn có nguy cơ tử vong hoặc tàn phế nặng. Do vậy, nắm được triệu chứng sớm của đột quỵ não là rất quan trọng.

1. Cấp cứu càng sớm, tỷ lệ sống càng cao

Theo thống kê trên thế giới, đột quỵ não là nguyên nhân tử vong đứng thứ 3 nhưng là nguyên nhân tàn phế và giảm chất lượng cuộc sống hàng đầu. Mỗi năm có khoảng 16 triệu ca đột quỵ và khoảng 6 triệu trường hợp tử vong trên toàn cầu. Hơn 80% số ca đột quỵ xảy ra ở các nước kém phát triển.

Tại Việt Nam, tỷ lệ bệnh nhân đột quỵ tăng đáng kể trong những năm gần đây. Bệnh lý này đòi hỏi phải chẩn đoán nhanh và chính xác, cũng như những quyết định đúng đắn và kịp thời của bác sĩ thì mới cứu sống được người bệnh, giúp hồi phục sức khỏe và giảm nguy cơ tàn phế. Điều quan trọng là cần cấp cứu đột quỵ rất sớm sau khi có dấu hiệu đầu tiên. Nếu không, người bệnh sẽ nhanh chóng hôn mê, liệt nửa người, thậm chí là tử vong. Tuy nhiên kiến thức về thời gian vàng đột quỵ nhìn chung chưa được biết đến rộng rãi.

Mặc dù với sự tiến bộ của y học, tỷ lệ tử vong do đột quỵ đã giảm, nhưng số ca tàn tật do tai biến mạch máu não lại có xu hướng tăng. Mức độ di chứng cũng phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm và cách thức phát hiện bệnh nhân, chẩn đoán và cấp cứu đột quỵ. Nếu bệnh nhân tai biến mạch máu máu não được đưa đến cơ sở y tế trong 3 giờ đầu, sau đó điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết đặc hiệu, thì cơ hội bình phục là rất khả quan. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết chỉ có khoảng 2 - 3% người bị thiếu máu não cấp được dùng thuốc đúng thời gian vàng đột quỵ 3 giờ đầu.

Đột quỵ não thường để lại những hậu quả vô cùng nặng nề. Ngoài chi phí điều trị, bệnh nhân còn mất sức lao động, nếu di chứng nặng thì gia đình phải có người chăm sóc, trở thành là gánh nặng cho xã hội. Nhưng nếu biết phòng tránh và cấp cứu đột quỵ đúng cách, hệ quả có thể giảm bớt nhiều. Bên cạnh xử trí sớm với phác đồ điều trị chuẩn, bệnh nhân cũng phải dự phòng biến chứng, tập vận động phục hồi chức năng.

2. Vì sao cấp cứu đột quỵ thường muộn?

Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân khiến người bệnh thường bỏ qua mất thời gian vàng đột quỵ:

  • Đầu tiên là không phải ai cũng nắm được kiến thức thời gian vàng đột quỵ. Hầu hết các trường hợp khi có triệu chứng đột quỵ não thường nghĩ là bị cảm, sau đó cạo gió, tự uống thuốc tại nhà, đến khi trở nặng mới đến bệnh viện cấp cứu.
  • Đối với những người được cấp cứu đột quỵ ngay thì cũng mất thời gian di chuyển khá lâu, khi đến bệnh viện có thể đã là giờ thứ 3 - 4.
  • Cuối cùng là do công tác tổ chức cấp cứu đột quỵ tại một số cơ sở y tế thường diễn ra chậm. Có trường hợp bệnh nhân phải nằm tại khoa cấp cứu vài giờ, đợi nhiều bác sĩ đến để khám và chẩn đoán, sau đó mới được chụp mạch não...

Cứ như thế, người bệnh mất đi cơ hội cấp cứu trong 3 - 6 giờ đầu tiên của thời gian vàng đột quỵ.

3. Cấp cứu trong thời gian vàng đột quỵ

Nhìn chung, đột quỵ não gồm có 2 thể:

Thời gian vàng đột quỵ là thời gian tốt nhất để cấp cứu bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não, được quy ước như sau:

3.1. Trong vòng 4,5 giờ dùng thuốc tan máu đông

  • Người bệnh đến trong khoảng thời gian này nếu thỏa các điều kiện sức khỏe sẽ được tiêm thuốc tan máu đông đường tĩnh mạch.
  • Nếu chẩn đoán bệnh nhân bị tắc động mạch lớn nội sọ thì có thể tiêm rTPA, nhưng sau đó phải chuyển ngay đến Phòng can thiệp lấy huyết khối để tăng xác suất tái thông tắc mạch lớn thành công.

Cấp cứu đột quỵ 4,5 giờ đầu

3.2. Trong vòng 6 giờ đối với can thiệp lấy huyết khối

  • Người bệnh đến sau 4,5 giờ sẽ không còn chỉ định tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, cho dù là tắc mạch nhỏ.
  • Nếu tắc động mạch lớn và trong khoảng thời gian này sẽ được can thiệp nội mạch lấy cục máu đông.
  • Can thiệp tái thông càng sớm và nhanh sẽ càng tốt cho người bệnh. Càng sau mốc 6 giờ thì tổn thương não càng nặng, hiệu quả kém, tai biến sau can thiệp cao.
  • Can thiệp sau thời gian vàng đột quỵ 6 giờ chỉ là “cầu may” - tìm thêm cơ hội cho bệnh nhân đến trễ nếu bác sĩ thấy vùng tế bào não thiếu máu nuôi chưa chết hẳn, còn hy vọng hồi phục.

3.3. Trong xuất huyết não hoặc nghi ngờ xuất huyết não

Tuyệt đối không dùng thuốc tan huyết khối hoặc những thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu. Phương pháp điều trị và kết quả sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ xuất huyết. Nhìn chung nguyên tắc cấp cứu đột quỵ vẫn là càng sớm càng tốt, bao gồm dùng thuốc, phẫu thuật, can thiệp cầm máu...

4. Mô hình cấp cứu thời gian vàng đột quỵ

Cấp cứu đột quỵ
Khi bệnh nhân đến phòng cấp cứu đến khi được điều trị đặc hiệu chỉ diễn trong thời gian 1 giờ đồng hồ

Để tận dụng được cơ hội cấp cứu trong 3 - 6 giờ đầu tiên của thời gian vàng đột quỵ, người dân cần nâng cao kiến thức về các dấu hiệu sớm cảnh báo tai biến mạch máu não. Khi tình huống xuất hiện phải đưa bệnh nhân đi cấp cứu một cách an toàn và càng sớm càng tốt, không tự ý dùng thuốc ở nhà.

Về phía chuyên môn, những bệnh viện lớn cần có đầy đủ các phòng khoa liên quan, thành lập nhóm các bác sĩ chuyên môn để cấp cứu đột quỵ não diễn ra nhanh chóng và thuận lợi nhất. Hệ thống chẩn đoán và điều trị sớm đột quỵ thiếu máu não giai đoạn cấp cần đảm bảo khi người bệnh vừa đến phòng cấp cứu thì tất cả các khoa phòng đã sẵn sàng khám, hội chẩn và đưa ra quyết định xử trí nhanh chóng, rút ngắn tối đa thời gian để bệnh nhân sớm được điều trị đặc hiệu.

Tổ chức cấp cứu đột quỵ diễn ra cụ thể như sau:

  • Khi nhận thông tin bệnh nhân cấp cứu đột quỵ não, các bác sĩ chuyên khoa Cấp cứu Đột quỵ não, Chẩn đoán hình ảnh, Can thiệp mạch và Phẫu thuật thần kinh sẽ có mặt để cùng khám ngay tại phòng cấp cứu, đánh giá tình trạng.
  • Sau đó nhanh chóng đưa người bệnh đến khoa Chẩn đoán hình ảnh (luôn sẵn sàng ưu tiên cho bệnh nhân đột quỵ). Từ hình ảnh chụp, các bác sĩ sẽ hội chẩn liên khoa với các chuyên gia thần kinh đột quỵ nhằm đưa ra quyết định điều trị nhanh: Một là chỉ định tiêu huyết khối bằng đường tĩnh mạch; Hoặc lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học.
  • Sau khi cấp cứu đột quỵ trong 6 giờ đầu, người bệnh tiếp tục được theo dõi và điều trị tích cực. Nếu tình trạng phù não tăng lên thì bác sĩ phẫu thuật thần kinh sẽ tiến hành mở sọ giảm áp theo đúng quy trình.

Theo tiêu chuẩn hướng dẫn của Hội đột quỵ Hoa Kỳ và thế giới, từ khi bệnh nhân đến phòng cấp cứu đến khi được điều trị đặc hiệu chỉ diễn trong thời gian 1 giờ đồng hồ. Nếu triển khai phối hợp nhanh chóng giữa Khoa Cấp cứu (tiếp nhận đầu tiên) - Chẩn đoán hình ảnh - Can thiệp mạch - Phẫu thuật thần kinh - Hồi sức theo dõi, tỷ lệ các bệnh nhân được xử trí trong thời gian vàng đột quỵ sẽ tăng lên, mang lại cơ hội sống cao hơn nhiều lần.

Đột quỵ không loại trừ bất cứ ai, bệnh nhân đột quỵ cần được chẩn đoán và điều trị nhanh nhất theo phương pháp phù hợp. Nơi cấp cứu đột quỵ phải thực hiện được tất cả các phương pháp chẩn đoán (như CT, MRI, DSA) và điều trị (tiêm tĩnh mạch rTPA, can thiệp lấy nội mạch lấy huyết khối, cầm máu, mở sọ giải áp,...) và bệnh nhân phải đến được trong khoảng 2 giờ để kịp thời gian vàng đột quỵ. Ngoài ra, người dân cũng cần có kiến thức phòng ngừa đột quỵ, nhận biết và tiếp cận người bệnh nhanh nhất, đảm bảo sơ cứu ban đầu hiệu quả hoặc ít nhất không gây hại thêm.

FAST

F.A.S.T (viết tắt của FACE – ARMS – SPEECH – TIME/ MẶT – TAY – GIỌNG NÓI – THỜI GIAN) được khuyến cáo phổ cập rộng rãi đến tất cả mọi người như một cách dễ nhớ những dấu hiệu của đột quỵ và điều nên làm khi nghi ngờ có đột quỵ xảy ra.

Hệ thống Y tế Vinmec triển khai một luồng tiếp đón riêng, chuyên nghiệp dành cho các bệnh nhân đột quỵ (Stroke line) khi vào cấp cứu, trong đó có sẵn các quy trình phản ứng nhanh từ việc tiếp nhận, đánh giá các thang điểm về tình trạng đầu vào và lộ trình các xét nghiệm, chụp chiếu hình ảnh cần thiết để đưa ra quyết định phương hướng điều trị nhanh nhất, phù hợp nhất cho bệnh nhân, gỉam thiểu tối đa thời gian chờ đợi với tiêu chí “Thời gian là não” (Time is Brain). Đội ngũ bác sĩ có chuyên môn cao trong thực hiện các kỹ thuật quan trọng trong điều trị kể trên, bao gồm tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, Điện Quang Can Thiệp lấy huyết khối nội mạch, nút vỡ phình, dị dạng mạch máu, ... giúp cứu sống được nhiều bệnh nhân thoát khỏi nguy cơ tử vong cũng như di chứng nặng nề do đột quỵ.

Để tầm soát đột quỵ, hệ thống Vinmec cũng cung cấp các dịch vụ tầm soát như siêu âm Doppler động mạch cảnh – đốt sống (là các động mạch cấp máu cho não), chụp MRI não không bơm thuốc đối quang từ, với chuỗi xung MRA TOF 3D, bổ sung chuỗi xung Axial T2W và hoặc axial FLAIR trong thời gian 7 phút, giúp phát hiện tổn thương túi phình động mạch não, ổ dị dạng thông động tĩnh mạch não, rò động tĩnh mạch màng cứng, hẹp động mạch não và một số bất thường trong nhu mô não. Khi có phát hiện bất thường trên mạch máu não, bác sĩ sẽ có các tư vấn cũng như chỉ định chuyên sâu hơn để đánh giá chính xác về hình dạng, kích thước của bất thường, giúp đưa ra chỉ định điều trị phù hợp.

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đăng ký lịch trực tuyến TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn!

6.8K

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan