......

Vai trò của dopamin trong bệnh tâm thần phân liệt

Tâm thần phân liệt là bệnh lý rối loạn tâm thần liên quan đến nhiều cơ chế phức tạp. Một trong những cơ chế này là do sự rối loạn bài tiết Dopamine – chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ. Giả thuyết Dopamine được nghiên cứu và ứng dụng nhiều trong các thuốc điều trị bệnh tâm thần phân liệt.

1. Bệnh tâm thần phân liệt là gì?

2 triệu chứng chính của bệnh tâm thần phân liệt là hoang tưởng và ảo giác:

  • Trong trường hợp hoang tưởng, người bệnh sẽ tin tưởng mạnh mẽ vào sự thật của những điều mà những người xung quanh không tin tưởng. Hoang tưởng phổ biến mà một người bị rối loạn tâm thần có thể mắc phải là tin rằng mọi người đang lên kế hoạch làm hại họ.
  • Trong trường hợp ảo giác, người bệnh sẽ nghe, nhìn và đôi khi thậm chí ngửi, cảm nhận hoặc nếm những thứ không có ở đó. Một ví dụ phổ biến của ảo giác là nghe thấy giọng nói.

Khi một người trải qua ảo tưởng và/hoặc ảo giác, họ có thể trở nên rất đau khổ và có thể bắt đầu thay đổi hành vi của mình.

2. Nguyên nhân nào gây ra bệnh tâm thần phân liệt?

Bệnh tâm thần phân liệt có thể do tình trạng tâm thần (tâm lý), tình trạng bệnh lý nói chung, hoặc lạm dụng rượu hoặc ma túy. Nguyên nhân của bệnh tâm thần phân liệt có thể là một tình trạng rối loạn tâm thần do stress từ môi trường sống và kết hợp với những yếu tố di truyền.

Bệnh tâm thần phân liệt cũng có thể do tình trạng sức khỏe chung như bệnh Parkinson, sốt rét, bệnh đa xơ cứng hoặc khối u não gây ra. Các nguyên nhân khác bao gồm lạm dụng chất gây nghiện như uống quá nhiều rượu hoặc dùng các loại thuốc như cocaine, MDMA hoặc amphetamine.

Hoặc tình trạng này cũng có thể được kích hoạt bằng cách đột ngột ngừng sử dụng ma túy hoặc uống rượu sau khi đã sử dụng trong một thời gian dài. Hiếm hơn, tâm thần phân liệt cũng có thể biểu hiện như một tác dụng phụ của việc dùng một số loại thuốc hoặc dùng quá liều.

Tâm thần phân liệt
Bệnh tâm thần phân liệt có thể do tình trạng tâm thần (tâm lý), tình trạng bệnh lý nói chung, hoặc lạm dụng rượu hoặc ma túy

3. Giả thuyết dopamine

Các nhà khoa học đã tiến hành rất nhiều nghiên cứu về tác động của rối loạn tâm thần đối với não bộ và những thay đổi của não bộ có thể gây ra các cơn loạn thần. Họ tin rằng chất dẫn truyền thần kinh dopamine đóng một vai trò quan trọng.

Chất dẫn truyền thần kinh là một chất hóa học mà các tế bào thần kinh sử dụng để truyền thông tin đến các tế bào thần kinh khác hoặc các tế bào cơ hoặc tuyến. Dopamine điều chỉnh nhiều chức năng của não, với các con đường dopamine điều chỉnh khả năng kiểm soát vận động, động lực, sự quan tâm, phần thưởng và các hoạt động như đi bộ và nói chuyện. Suy giảm các chức năng não như vậy có thể là cơ sở của các triệu chứng rối loạn tâm thần.

Bằng chứng khiến các nhà nghiên cứu đưa ra “giả thuyết dopamine” trong các tình trạng như tâm thần phân liệt và rối loạn lưỡng cực dựa trên một số nguồn, bao gồm các nghiên cứu về quét não và các loại thuốc ảnh hưởng đến mức dopamine trong não.

  • Giả thuyết dopamine trong bệnh tâm thần phân liệt

Tâm thần phân liệt là nguyên nhân hàng đầu khiến người bệnh nhập viện tâm thần và nó còn chiếm nhiều hơn trong số những người thường trú tại các bệnh viện như vậy. Đây là một tình trạng nghiêm trọng và thường mãn tính có liên quan đến mức độ suy giảm và rối loạn nhân cách nghiêm trọng hơn bất kỳ tình trạng sức khỏe tâm thần nào khác. Các triệu chứng chính của tâm thần phân liệt bao gồm ảo giác, ảo tưởng, quá trình suy nghĩ không mạch lạc, giảm khả năng cảm thấy bình thường và xa rời thực tế.

Mặc dù sự hiểu biết về sinh học thần kinh của bệnh tâm thần phân liệt vẫn còn là một thách thức, nhưng một đặc điểm vẫn không thay đổi là sự liên quan của rối loạn chức năng dopamine.

Sự gián đoạn đối với hệ thống dopamine là kết quả của rối loạn chức năng dopamine trong các vùng não sau: Thể vân, vỏ não trước trán, hồi hải mã và não dưới.

Trong trường hợp tâm thần phân liệt, giả thuyết dopamine đề xuất rằng sự dẫn truyền dopamine hoạt động quá mức ở các vùng mesolimbic và kém hoạt động ở vỏ não trước. Rối loạn điều hòa dopamine cũng được thấy ở hạch hạnh nhân, có liên quan đến quá trình xử lý cảm xúc.

Một số nhà nghiên cứu đã gợi ý rằng hệ thống dopamine trong con đường mesolimbic có thể góp phần vào 'các triệu chứng dương tính' của bệnh tâm thần phân liệt (trong khi các vấn đề với chức năng dopamine trong con đường giữa vỏ có thể là nguyên nhân gây ra 'các triệu chứng âm tính', chẳng hạn như giảm hoạt động và không nói). Biểu hiện bất thường, do đó sự phân bố của thụ thể D2 giữa các vùng này và phần còn lại của não cũng có thể liên quan đến bệnh tâm thần phân liệt, đặc biệt là trong giai đoạn cấp tính.

Tâm thần phân liệt
Một số nhà nghiên cứu đã gợi ý rằng hệ thống dopamine trong con đường mesolimbic có thể góp phần vào 'các triệu chứng dương tính' của bệnh tâm thần phân liệt

Sự dư thừa tương đối của các thụ thể này trong hệ thống limbic - vùng Broca (nơi có thể tạo ra ngôn ngữ phi logic) có kết nối bất thường với vùng Wernicke (nơi hiểu được ngôn ngữ nhưng không tạo ra nó). Lưu ý rằng sự thay đổi trong phân phối được quan sát thấy trong các cá nhân này, vì vậy những bất thường của đặc điểm này có thể đóng một vai trò quan trọng trong tất cả các bệnh tâm lý. Sự thay đổi ở mỗi cá nhân được tạo ra bởi sự khác biệt trong các con đường glutamatergic trong hệ thống limbic, cũng liên quan đến các hội chứng loạn thần khác.

Trong số những thay đổi của cả cấu trúc khớp thần kinh và cấu trúc toàn thể, những bất thường đáng kể nhất được quan sát thấy ở hồi hải mã và vỏ não. Sự kết hợp của chúng tạo ra sự bất đối xứng của tín hiệu ức chế ở vùng não trước trán, chuyển dịch tích cực về phía ưu thế. Cuối cùng, hồi đai trở nên teo dần về phía trước, do chứng trầm cảm lâu dài (LTD) và điện thế hoá kéo dài (LTP) từ các tín hiệu mạnh bất thường xuyên qua não. Điều này, kết hợp với sự thiếu hụt tương đối trong đầu vào của GABAergic đối với khu vực của Wernicke, làm thay đổi sự cân bằng của giao tiếp song phương trên toàn bộ cơ quan sau. Thông qua cơ chế này, giao tiếp bán cầu trở nên chuyển dịch cao về phía sau bên trái / chi phối. Như vậy, ngôn ngữ tự phát từ Broca có thể truyền qua hệ limbic đến vỏ não thính giác cấp ba. Tín hiệu ngược dòng này đến các thùy thái dương dẫn đến các thùy đỉnh không nhận ra nó là kết quả bên trong dẫn đến ảo giác thính giác điển hình của tâm thần phân liệt mãn tính.

Ngoài ra, sự giảm khối lượng chất xám đáng kể của vỏ não được quan sát thấy trong rối loạn này. Cụ thể, bán cầu não phải teo nhiều hơn, trong khi cả hai bên đều cho thấy sự giảm thể tích vùng trước và sau rõ rệt. Điều này chỉ ra rằng tính dẻo bất thường của khớp thần kinh xảy ra, trong đó một số vòng phản hồi nhất định trở nên mạnh mẽ, những vòng khác nhận được ít truyền glutamatergic.

Các nghiên cứu về chụp cắt lớp phát xạ positron (PET) cũng đã phát hiện ra sự khác biệt trong hệ thống dopamine ở một số vùng não nhất định giữa bệnh nhân tâm thần phân liệt và người khỏe mạnh tâm thần kinh. Đặc biệt, hệ thống dopamine hoạt động quá mức ở hồi hải mã ở những bệnh nhân tâm thần phân liệt.

Não bộ
Hệ thống dopamine hoạt động quá mức ở hồi hải mã ở những bệnh nhân tâm thần phân liệt

4. Bằng chứng cho giả thuyết dopamine

Các chất kích thích như amphetamine và cocain làm tăng nồng độ dopamine trong não và có thể gây ra các triệu chứng rối loạn tâm thần, đặc biệt là sau khi sử dụng liều lượng lớn hoặc kéo dài. Điều này thường được gọi là "rối loạn tâm thần do amphetamin" hoặc "rối loạn tâm thần do cocaine", nhưng có thể tạo ra những trải nghiệm hầu như không thể phân biệt được với các triệu chứng dương tính liên quan đến tâm thần phân liệt. Tương tự, những người được điều trị bằng levodopa tăng cường dopamine cho bệnh Parkinson có thể gặp các tác dụng phụ loạn thần bắt chước các triệu chứng của tâm thần phân liệt. Có đến 75% bệnh nhân tâm thần phân liệt có dấu hiệu và triệu chứng rối loạn tâm thần tăng lên khi thử thách với liều vừa phải methylphenidate hoặc amphetamine hoặc các hợp chất giống dopamine khác, tất cả đều được sử dụng ở liều kiểm soát tình nguyện viên bình thường không có bất kỳ tác động tâm lý nào.

Một số nghiên cứu về hình ảnh thần kinh chức năng cũng chỉ ra rằng, sau khi dùng amphetamine, những bệnh nhân được chẩn đoán mắc chứng tâm thần phân liệt có mức độ phóng thích dopamine (đặc biệt ở thể vân) cao hơn những người không bị loạn thần. Tuy nhiên, các tác động cấp tính của chất kích thích dopamine bao gồm hưng phấn, tỉnh táo và quá tự tin; những triệu chứng này gợi nhớ đến hưng cảm hơn là tâm thần phân liệt. Kể từ những năm 2000, một số nghiên cứu PET đã xác nhận khả năng tổng hợp dopamine bị thay đổi trong hệ thống nigrostriatal chứng tỏ rối loạn điều hòa dopaminergic.

Một nhóm thuốc được gọi là phenothiazin, bao gồm cả thuốc chống loạn thần như chlorpromazine, đã được tìm thấy để đối kháng với sự gắn kết dopamine (đặc biệt là ở các thụ thể được gọi là thụ thể dopamin D2) và làm giảm các triệu chứng loạn thần tích cực. Quan sát này sau đó được mở rộng sang các nhóm thuốc chống loạn thần khác, chẳng hạn như butyrophenones bao gồm cả haloperidol. Mối liên hệ được củng cố bởi các thí nghiệm vào những năm 1970 cho thấy ái lực gắn kết của thuốc chống loạn thần đối với thụ thể dopamin D2 dường như tỉ lệ nghịch với liều điều trị của chúng. Mối tương quan này, cho thấy rằng liên kết thụ thể có liên quan nhân quả với hiệu lực điều trị, đã được báo cáo bởi hai phòng thí nghiệm vào năm 1976.

Bằng chứng di truyền cho thấy có thể có gen, hoặc các biến thể cụ thể của gen, mã cho các cơ chế liên quan đến chức năng dopamine, có thể phổ biến hơn ở những người bị rối loạn tâm thần hoặc được chẩn đoán bệnh tâm thần phân liệt. Các gen liên quan đến dopamine có liên quan đến chứng rối loạn tâm thần theo cách này bao gồm COMT, DRD4 và AKT1.

Thuốc Doxycycline calcium Syrup: Công dụng, chỉ định và lưu ý khi dùng
Các chất kích thích như amphetamine và cocain làm tăng nồng độ dopamine trong não và có thể gây ra các triệu chứng rối loạn tâm thần

Để ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng, người bệnh cần đến bệnh viện uy tín để tiến hành thăm khám và điều trị ngay khi có dấu hiệu của bệnh tâm thần phân liệt. Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec là một trong những bệnh viện uy tín hàng đầu cả nước, được đông đảo người bệnh tin tưởng thăm khám và điều trị bệnh. Không chỉ có hệ thống cơ vật chất, trang thiết bị hiện đại: 6 phòng siêu âm, 4 phòng chụp X- quang DR (1 máy chụp toàn trục, 1 máy tăng sáng, 1 máy tổng hợp và 1 máy chụp nhũ ảnh), 2 máy chụp Xquang di động DR, 2 phòng chụp cắt lớp vi tính đa dãy đầu thu (1 máy 128 dãy và 1 máy 16 dãy), 2 phòng chụp Cộng hưởng từ (1 máy 3 Tesla và 1 máy 1.5 Tesla), 1 phòng chụp mạch máu can thiệp 2 bình diện và 1 phòng đo mật độ khoáng xương....Vinmec còn là nơi quy tụ đội ngũ các y, bác sĩ giàu kinh nghiệm sẽ hỗ trợ phần nhiều trong việc chẩn đoán và phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường của cơ thể người bệnh. Đặc biệt, với không gian được thiết kế theo tiêu chuẩn khách sạn 5 sao, Vinmec đảm bảo sẽ mang đến cho người bệnh sự thoải mái, thân thiện, yên tâm nhất.

Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Đặt lịch nhanh chóng và theo dõi lịch hẹn thuận tiện hơn qua ứng dụng MyVinmec. Quý khách cũng có thể quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn tư vấn từ xa qua video với các bác sĩ Vinmec mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.

Nguồn tham khảo: webmd.com, ncbi.nlm.nih.gov, sciencedirect.com

2.8K

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan
  • Trắc nghiệm: Sự thật về nicotin trong thuốc lá

    Nicotine là một thành phần phổ biến trong thuốc lá và là một chất gây nghiện mạnh. Nó kích thích cơ thể sản xuất adrenaline gây tăng nhịp tim, tăng huyết áp và tạo cảm giác hưng phấn. Vậy bạn ...

    Đọc thêm
  • gayax
    Công dụng thuốc Gayax

    Gayax là một loại thuốc chống loạn thần được dùng trong việc điều trị giúp làm giảm các triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt cấp và mạn tính. Đây là thuốc kê đơn, người bệnh cần tư vấn ...

    Đọc thêm
  • egolanza
    Công dụng thuốc Egolanza

    Egolanza thuộc nhóm thuốc chống loạn thần, được sử dụng để điều trị trong trường hợp tâm thần phân liệt. Tham khảo cách dùng thuốc Egolanza thông qua bài viết dưới đây để hiểu hơn về công dụng của thuốc.

    Đọc thêm
  • sullivan
    Chỉ định và lưu ý khi dùng thuốc Sullivan

    Sullivan là thuốc chống loạn thần với hoạt chất chính Amisulpride. Thuốc Sullivan được chỉ định trong điều trị bệnh tâm thần phân liệt cấp và mạn tính có các triệu chứng dương tính hoặc âm tính. Bài viết dưới ...

    Đọc thêm
  • Olanstad 5
    Công dụng thuốc Olanstad 5

    Thuốc Olanstad 5 có chứa thành phần chính là Olanzapin 5mg, dạng bào chế viên nén bao phim, đóng gói hộp 3 vỉ x 10 viên. Trước khi sử dụng thuốc Olanstad 5, người bệnh nên hỏi thêm ý kiến ...

    Đọc thêm