......

Cấy ghép tủy xương và tế bào gốc trong điều trị ung thư máu

Cấy ghép tủy xương và tế bào gốc đã trở thành một phương pháp điều trị quan trọng để chống lại các bệnh ung thư máu cụ thể. Vậy cấy ghép tủy xương và tế bào gốc trong điều trị ung thư máu là gì? Tác dụng phụ của phương pháp cấy ghép tủy xương hay cấy ghép tế bào gốc là gì? Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu thêm về cấy ghép tủy xương & tế bào gốc trong điều trị ung thư máu.

1. Cấy ghép tủy xương và tế bào gốc là gì?

Tế bào gốc là các tế bào máu chưa trưởng thành được tìm thấy trong tủy xương và máu của bạn, và chúng tạo ra các tế bào máu mà bạn cần để tồn tại. Tuy nhiên, các bệnh ung thư máu, hóa trị và xạ trị đều có thể làm tổn thương tủy xương của bạn, do đó ảnh hưởng đến khả năng tạo ra nhiều tế bào máu hơn cho cơ thể của tế bào gốc. Đây là nơi mà cấy ghép tế bào gốc có thể giúp ích. Các tế bào được cấy ghép (lấy từ tủy xương, máu ngoại vi hoặc máu dây rốn) thay thế tủy xương bị phá hủy, do đó cơ thể bạn có thể sản xuất các tế bào máu khỏe mạnh hơn, duy trì sự sống.

Ngoài ra, cấy ghép tế bào gốc từ một người hiến tặng thực sự có thể giúp điều trị các loại ung thư cụ thể. Đôi khi, các tế bào được hiến tặng nhận ra và tiêu diệt các tế bào ung thư hiệu quả hơn các tế bào miễn dịch ban đầu của người đó.

Cấy ghép tủy xương và tế bào gốc là một phương pháp điều trị y tế thay thế tủy xương bằng các tế bào khỏe mạnh. Cấy ghép được sử dụng cho một số loại ung thư và các bệnh khác của tủy xương. Cho đến nay, hơn một triệu ca ghép tế bào gốc/tủy xương đã được thực hiện trên toàn thế giới và con số này tiếp tục tăng lên. Sau khi cấy ghép, nhiều người bị ung thư máu sống lâu hơn hoặc đã được chữa khỏi.

Giống như bất kỳ phương pháp điều trị ung thư nào, nó có thể gây ra tác dụng phụ. Những điều này là khác nhau đối với tất cả mọi người. Chúng phụ thuộc vào loại cấy ghép, sức khỏe chung của bạn và các yếu tố khác.

* Điều trị bệnh ung thư máu có thể tiến hành cấy ghép tủy xương và tế bào gốc bao gồm:

  • Bệnh bạch cầu Lympho cấp tính (người lớn và trẻ em)
  • Bệnh bạch cầu dòng tủy cấp tính (AML) (người lớn và trẻ em)
  • Bệnh bạch cầu Lympho mạn tính (CLL) (người lớn và trẻ em)
  • Bệnh bạch cầu nguyên bào tủy mãn tính (CML) (người lớn và trẻ em)
  • Lymphoma không Hodgkin (NHL) (người lớn và trẻ em)
  • Hodgkin Lymphoma (người lớn và trẻ em)
  • Đa u tủy (người lớn)
  • Myelofibrosis (người lớn)
  • Osteosarcoma (trẻ em)
  • U nguyên bào thần kinh (trẻ em)
  • Ewing sarcoma hoặc Ewing sarcoma (trẻ em)
  • Khối u Wilms (u nguyên bào thận) (trẻ em)
  • U nguyên bào tủy (trẻ em)
  • Sarcoma cơ vân (trẻ em)

2. Các phương pháp cấy ghép tủy xương và cấy ghép tế bào gốc trong điều trị ung thư máu.

Có hai hình thức cấy ghép tế bào gốc chính, được phân loại theo nguồn tủy của người hiến tặng: cấy ghép tự thân và cấy ghép đồng gen.

* Cấy ghép tự thân (AUTO)

Cấy ghép tự thân được lấy từ tế bào gốc của chính bạn, thường lấy từ máu ngoại vi được đông lạnh và bảo quản. Tế bào gốc của bạn phải được thu hoạch từ máu của bạn trước khi bạn nhận được bất kỳ phương pháp điều trị tiêu diệt ung thư nào.

Ưu điểm của cấy ghép tự thân là bạn không cần phải lo lắng về bệnh ghép vật chủ, tức là khi các tế bào được ghép sẽ tấn công cơ thể bạn.

* Cấy ghép dị sinh (ALLO)

Cấy ghép dị sinh được thực hiện bằng cách sử dụng mô của người hiến tặng từ một người phù hợp về mặt di truyền, thường là một thành viên gần gũi trong gia đình. Tế bào gốc có thể được lấy từ máu ngoại vi, tủy xương hoặc máu dây rốn. Khi không thể xác định được điểm phù hợp di truyền hoàn hảo, thì cũng có thể thực hiện cấy ghép gen dị hợp không khớp. Trong trường hợp này, các tế bào gốc có nguồn gốc từ máu ngoại vi và phải trải qua một quá trình tinh lọc để bù đắp cho sự không phù hợp có nguy cơ cao hơn.

Một lợi thế có thể có của việc cấy ghép dị gen là các tế bào gốc của người hiến tặng tạo ra các tế bào miễn dịch của riêng họ, có thể giúp tiêu diệt các tế bào ung thư vẫn còn trong cơ thể bạn sau khi điều trị. Tuy nhiên, bệnh mảnh ghép so với vật chủ là một nguy cơ khi thực hiện cấy ghép gen dị hợp

3. Các tác dụng phụ của phương pháp cấy ghép tủy xương và cấy ghép tế bào gốc trong điều trị ung thư máu.

Một số tác dụng phụ có thể gây ra khi cấy ghép tế bào gốc. Một số vấn đề xảy ra trong quá trình điều trị để chuẩn bị hệ thống miễn dịch của bạn cho quá trình cấy ghép, trong khi các triệu chứng khác có thể xuất hiện trong và sau quá trình truyền tế bào gốc mới. Các tác dụng phụ có thể từ nhẹ đến nặng và đe dọa đến tính mạng,

3.1. Tác dụng phụ của cấy ghép tự thân (AUTO)

Nhiều tác dụng phụ của việc cấy ghép AUTO tương tự như tác dụng phụ của hóa trị và tác dụng phụ của xạ trị . Tác dụng phụ nghiêm trọng nhất là nguy cơ nhiễm trùng cao hơn do cơ thể bạn có lượng bạch cầu thấp.

* Nhiễm trùng

Hóa trị và một số phương pháp điều trị khác làm suy yếu hệ thống chống nhiễm trùng của cơ thể bạn, được gọi là hệ thống miễn dịch. Điều này đặc biệt đúng với điều trị cấy ghép tủy xương / tế bào gốc, vì tủy xương là một phần của hệ thống miễn dịch. Khi hệ thống miễn dịch của bạn bị suy yếu, cơ thể bạn không thể tự bảo vệ mình chống lại vi trùng. Hầu hết những vi trùng này đã sống trong cơ thể bạn. Khi hệ thống miễn dịch của bạn mạnh mẽ, những vi trùng này không làm cho bạn bị bệnh. Nhưng sau khi cấy ghép, chúng có thể gây nhiễm trùng.

May mắn thay, hầu hết các bệnh nhiễm trùng này khá dễ điều trị bằng thuốc kháng sinh. Sau khoảng 2 tuần kể từ ngày cấy ghép của bạn, các tế bào của hệ thống miễn dịch được gọi là bạch cầu trung tính sẽ bắt đầu phục hồi. Bạch cầu trung tính ngăn không cho một số vi trùng phổ biến khiến bạn bị bệnh.

Bạn có nguy cơ nhiễm trùng cao nhất trong vài tuần đầu tiên sau khi cấy ghép. Tuy nhiên, hệ thống miễn dịch của bạn có thể cần một thời gian dài để phục hồi sau khi cấy ghép. Bác sĩ có thể sẽ cho chỉ định dùng thuốc để chống nhiễm trùng trong một năm hoặc hơn sau khi cấy ghép tủy xương / tế bào gốc. Các bác sĩ hay nhân viên y tế sẽ cung cấp cho bạn những thông tin về các cách để giảm nguy cơ nhiễm trùng bằng cách thực hiện các biện pháp phòng ngừa trong quá trình hồi phục của bạn.

* Các tác dụng phụ tức thì khác

Các tác dụng phụ sau đây có thể phát triển ngay sau khi dùng hóa trị liệu liều cao để cấy ghép AUTO.

  • Buồn nôn và ói mửa
  • Đau trong miệng của bạn
  • Mệt mỏi
  • Lượng tiểu cầu thấp, khiến máu khó đông hơn
  • Lượng hồng cầu thấp, gây thiếu máu
  • Bệnh tiêu chảy

* Tác dụng phụ lâu dài

Một số tác dụng phụ của việc cấy ghép xảy ra vài tháng hoặc nhiều năm sau đó. Chúng có thể bao gồm:

  • Vô sinh
  • Đục thủy tinh thể, một tình trạng về mắt gây ra mờ mắt
  • Tác dụng phụ tình dục và mãn kinh sớm
  • Các vấn đề về tuyến giáp
  • Tổn thương phổi hoặc xương
  • Một bệnh ung thư khác

3.2. Tác dụng phụ của cấy ghép dị sinh (ALLO)

Tác dụng phụ của cấy ghép ALLO cũng tương tự như tác dụng phụ của hóa trị và tác dụng phụ của xạ trị. Điều này bao gồm nguy cơ nhiễm trùng cao. Và, bạn có thể bị các tác dụng phụ khi nhận tế bào gốc của người khác, bao gồm nguy cơ nhiễm trùng cao hơn và nguy cơ mắc bệnh ghép-vật chủ (GVHD).

Nhiều người có “hiệu ứng tế bào ghép chống lại tế bào ung thư” cùng với GVHD. Điều này là do các tế bào gốc mới nhận ra và tiêu diệt các tế bào ung thư vẫn còn trong cơ thể. Đây là cách chính để cấy ghép ALLO để chữa các bệnh ung thư như bệnh bạch cầu.

* Nhiễm trùng

Khi bạn cấy ghép ALLO, bác sĩ sẽ cho bạn hóa trị, có thể kèm theo hoặc không xạ trị hoặc các loại thuốc khác để giữ cho hệ thống miễn dịch của cơ thể bạn không phá hủy các tế bào mới. Những phương pháp điều trị này ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của bạn và làm cho nguy cơ nhiễm trùng cao hơn. Hệ miễn dịch kém khiến bạn dễ bị nhiễm trùng.
Bạn sẽ có nguy cơ bị nhiễm trùng cao nhất trong vài tuần đầu tiên sau khi nhận được tế bào của người hiến tặng. Nguy cơ này sẽ giảm dần theo thời gian, nhưng giảm nguy cơ nhiễm trùng là một phần quan trọng trong quá trình hồi phục lâu dài của bệnh nhân.

* Bệnh ghép vật chủ

GVHD xảy ra nếu tế bào gốc của người hiến tặng tấn công cơ thể bạn gây viêm. Ngay cả khi người hiến tặng cho bạn trùng khớp 100%, bạn vẫn có thể bị GVHD. Bác sĩ có thể sẽ kê đơn cho bạn sử dụng thuốc để ngăn ngừa GVHD. Nếu bạn vẫn gặp GVHD, bác sĩ sẽ cho bạn thêm thuốc để kiểm soát tình trạng bệnh. GVHD có thể đe dọa tính mạng trong một số trường hợp.

Có 2 loại GVHD: cấp tính và mãn tính. Cả hai đều có thể từ mức độ nhẹ đến mức độ nặng.

  • GVHD cấp tính

Dạng GVHD này xảy ra khá nhanh, trong 3 tháng đầu tiên sau khi cấy ghép ALLO. Nó thường ảnh hưởng đến da, ruột và gan. Điều này có thể gây phát ban, tiêu chảy và vàng da. Vàng da là một vấn đề về gan khiến da và lòng trắng của mắt có màu vàng.

Phương pháp điều trị GVHD là dùng thuốc để ngăn chặn tế bào T. Tế bào T là tế bào bạch cầu giúp hệ thống miễn dịch chống lại nhiễm trùng. Việc ngăn chặn chúng sẽ giữ cho hệ thống miễn dịch được cấy ghép của bạn không tấn công các tế bào của chính cơ thể bạn.

  • GVHD mãn tính

GVHD mãn tính thường phát triển hơn 3 tháng sau khi cấy ghép ALLO. Nó có thể kéo dài một vài tháng hoặc phần còn lại của cuộc đời bạn.

GVHD mãn tính có thể có hoặc không gây ra các triệu chứng hoặc cần điều trị. Hoặc bạn có thể cần điều trị cho các vấn đề cụ thể. Ví dụ, bạn có thể bị khô mắt và khô miệng. Gan của bạn có thể bị kích thích nhẹ. Hoặc bạn có thể mắc các tình trạng khác, chẳng hạn như da mất khả năng co giãn. Tình trạng này được gọi là xơ cứng bì. Các vấn đề khác có thể bao gồm đau khớp và cơ, giảm cân, nhiễm trùng và khó thở.

GVHD mãn tính có thể được điều trị bằng thuốc gọi là corticosteroid. Nếu điều này không hiệu quả, bạn có thể dùng các loại thuốc khác để làm cho hệ thống miễn dịch của bạn hoạt động kém hơn.

* Các tác dụng phụ tức thì khác

Các tác dụng phụ sau đây có thể phát triển ngay sau khi dùng hóa trị liệu liều cao để cấy ghép ALLO.

  • Khó ngủ
  • Buồn nôn
  • Viêm da
  • Viêm niêm mạc (gây khó ăn uống)
  • Chán ăn
  • Bệnh tiêu chảy
  • Mệt mỏi

* Tác dụng phụ lâu dài

Một số tác dụng phụ của việc cấy ghép xảy ra vài tháng hoặc nhiều năm sau đó. Chúng có thể bao gồm:

  • Buồn nôn ói mửa
  • Bệnh tiêu chảy
  • Mệt mỏi
  • Chán ăn
  • Rụng tóc
  • Phát ban da
  • Giảm ham muốn tình dục
  • Một bệnh ung thư khác

Bạn có thể có ít tác dụng phụ lâu dài hơn nếu hóa trị trước khi cấy ghép của bạn ít dữ dội hơn. Những người có hóa trị cường độ thấp hơn có xu hướng ít có tác dụng lâu dài hơn.

Nói chuyện với bác sĩ chuyên khoa về các tác dụng phụ có thể xảy ra khi cấy ghép tế bào gốc. Họ có thể giúp giải đáp các thắc mắc của bạn và lập kế hoạch để quản lý các tác dụng phụ.

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số 1900 232 389 (phím 0 để gọi Vinmec) hoặc đăng ký lịch khám tại viện TẠI ĐÂY. Nếu có nhu cầu tư vấn sức khỏe từ xa cùng bác sĩ Vinmec, quý khách đặt lịch tư vấn TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn

Nguồn tham khảo: shebaonline.org, cancer.net

79 lượt đọc

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan