Chăm sóc dinh dưỡng trước phẫu thuật đóng vai trò là một phần không thể tách rời, quyết định trực tiếp đến sự thành công của ca mổ và tốc độ lành vết thương của người bệnh. Việc chuẩn bị một nền tảng thể trạng tốt không chỉ giúp giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm mà còn là bước đệm quan trọng để bệnh nhân sớm trở lại cuộc sống bình thường. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp những thông tin thiết yếu về tầm quan trọng và cách thực hiện chế độ dinh dưỡng đúng chuẩn trước khi bước vào phòng mổ.
Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi ThS.BS Nguyễn Thị Hải Yến - Bác sĩ dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Smart City
1. Tại sao dinh dưỡng trước phẫu thuật lại quyết định sự sống còn?
Phẫu thuật được coi là một trạng thái "stress" cực độ đối với cơ thể, làm kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và các phản ứng nội tiết, dẫn đến tình trạng tăng tiêu hao năng lượng và phân hủy khối cơ, mô mỡ.
Nếu không được cung cấp đầy đủ dưỡng chất, người bệnh sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ như: tốc độ lành vết thương chậm, dễ bị nhiễm trùng vết mổ, bục vết khâu, yếu cơ trầm trọng và kéo dài thời gian nằm viện. Thống kê cho thấy có tới 30 - 60% bệnh nhân ngoại khoa gặp tình trạng suy dinh dưỡng. Tình trạng này không chỉ kéo dài thời gian nằm viện mà còn làm tăng đáng kể tỷ lệ tử vong.
Một nghiên cứu kinh điển đã chỉ ra rằng, những bệnh nhân sụt cân trên 20% trọng lượng cơ thể có tỷ lệ tử vong sau mổ lên tới 33%, trong khi nhóm không sụt cân chỉ ở mức 3,6%. Do đó, dinh dưỡng trước mổ phải được xem là một liệu pháp điều trị bắt buộc chứ không đơn thuần là việc ăn uống thông thường.
2. Bạn có thuộc nhóm nguy cơ suy dinh dưỡng cần can thiệp đặc biệt?
Tất cả bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật đều cần được sàng lọc và đánh giá tình trạng dinh dưỡng trong vòng 36 giờ sau khi nhập viện. Bạn cần đặc biệt lưu ý và trao đổi với bác sĩ nếu nhận thấy mình có ít nhất một trong các tiêu chí sau:
- Chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp hơn 18,5 kg/m2
- Sụt cân ngoài ý muốn trên 10% trọng lượng cơ thể trong vòng 6 tháng qua.
- Ăn uống kém, lượng thực phẩm nạp vào giảm hơn 50% so với bình thường trong tuần gần nhất.
- Nồng độ Albumin trong máu thấp (dưới 30 g/L).
Việc nhận diện sớm những dấu hiệu này giúp đội ngũ y tế đưa ra phác đồ can thiệp kịp thời, thậm chí là trì hoãn phẫu thuật từ 7 đến 14 ngày để bồi hoàn dinh dưỡng nếu tình trạng suy mòn quá nặng. Khoảng thời gian này là cần thiết để cơ thể tích lũy đủ năng lượng và tăng cường hệ miễn dịch cho cuộc mổ sắp tới.
3. Bổ sung dinh dưỡng đường uống (ONS) giải pháp tối ưu tăng cường sức khỏe
Đối với những bệnh nhân không thể ăn đủ nhu cầu qua thực phẩm tự nhiên, việc sử dụng các sản phẩm dinh dưỡng bổ sung đường uống (ONS) là giải pháp hàng đầu. ONS giúp tăng cường năng lượng, đạm và các vi chất thiết yếu mà bữa ăn thường không đáp ứng đủ.
Theo các chuyên gia, bệnh nhân nên chọn các loại ONS có đặc điểm:
- Đậm độ năng lượng cao: Đạt mức 1ml = 1kcal hoặc cao hơn (1,5 - 2kcal/ml).
- Hàm lượng đạm cao: Tối thiểu 4g đạm/100kcal để bảo tồn khối cơ xương.
- Dưỡng chất chuyên biệt: Đặc biệt là Ca-HMB - một chất chuyển hóa của leucine giúp bảo vệ tế bào cơ, thúc đẩy tăng trưởng cơ và cải thiện sức cơ, nhất là ở người cao tuổi.
- Dinh dưỡng miễn dịch: Đối với bệnh nhân ung thư, nên sử dụng các sản phẩm chứa Omega-3, Arginine và Nucleotide trong 5-7 ngày trước mổ để giảm nguy cơ nhiễm trùng hậu phẫu.
4. Quy tắc nhịn ăn hiện đại: Không còn nỗi lo nhịn đói qua đêm
Quan niệm cũ bắt buộc bệnh nhân phải nhịn ăn uống hoàn toàn từ nửa đêm trước ngày mổ hiện đã thay đổi theo phác đồ ERAS (Tăng cường hồi phục sau phẫu thuật). Việc nhịn đói quá lâu gây ra nhiều tác hại như mất nước, đói khát, kháng insulin và làm tăng cảm giác lo âu.
Quy tắc "2-4-6-8" hiện đại được khuyến nghị áp dụng cho phẫu thuật chương trình như sau:
- Nhịn 2 giờ: Đối với các dịch lỏng trong suốt (nước lọc, nước đường, nước táo, trà đen không sữa).
- Nhịn 4 giờ: Đối với sữa mẹ.
- Nhịn 6 giờ: Đối với sữa công thức, bữa ăn nhẹ có tinh bột.
- Nhịn 8 giờ: Đối với thức ăn đặc có thịt, mỡ hoặc rau.
Đặc biệt, việc uống khoảng 400ml nước carbohydrate (CHO) chứa 50g Maltodextrin vào đêm trước mổ và 2 giờ trước khi gây mê giúp giảm tình trạng kháng insulin, bảo tồn khối cơ và giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn rất nhiều khi tỉnh dậy sau mổ.
5. Cá thể hóa dinh dưỡng cho từng đối tượng bệnh lý
Mỗi bệnh nhân có một tình trạng bệnh nền khác nhau, do đó việc can thiệp dinh dưỡng cũng cần sự điều chỉnh phù hợp cho từng cá nhân:
- Bệnh nhân ung thư: Thường gặp hội chứng suy mòn do khối u giải phóng các yếu tố ly giải protein và giảm cảm giác thèm ăn. Nhóm này cần được bổ sung dinh dưỡng tích cực và ưu tiên các sản phẩm giàu đạm whey hoặc peptide nếu có tình trạng kém hấp thu.
- Bệnh nhân tiểu đường: Vẫn có thể áp dụng nạp carbohydrate trước mổ nếu đường huyết được kiểm soát tốt và không có tình trạng liệt dạ dày. Mục tiêu là giữ đường huyết ổn định ở mức 140 - 180 mg/dL.
- Người cao tuổi: Cần chú trọng đánh giá tình trạng yếu cơ và mức độ suy mòn cơ để bổ sung thêm Vitamin D3 cùng hàm lượng đạm cao hơn nhằm phục hồi vận động sớm sau mổ.
Kết luận
Dinh dưỡng không chỉ đơn thuần là việc hỗ trợ, mà là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật và hồi phục của bệnh nhân. Một trạng thái dinh dưỡng tốt sẽ là "tấm khiên" bảo vệ bạn trước các biến chứng và là "động cơ" giúp cơ thể hồi phục thần tốc.
Đừng ngần ngại thảo luận với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng về tình trạng ăn uống và cân nặng của mình ngay khi có kế hoạch phẫu thuật. Hãy chủ động tuân thủ lộ trình bổ sung dinh dưỡng và quy tắc nhịn ăn hiện đại để chuẩn bị tốt nhất cho hành trình chiến thắng bệnh tật của bạn! Trong trường hợp bạn cảm thấy ăn uống kém hoặc sụt cân, hãy yêu cầu được hội chẩn dinh dưỡng để có phương án can thiệp tối ưu nhất. Thấu hiểu và thực hiện đúng dinh dưỡng chính là cách bạn tự tay mở cánh cửa hồi phục nhanh chóng cho chính mình!
--------------------------------------------------------------------------------
Thông tin trong bài viết được tổng hợp từ các hướng dẫn chuyên môn của Hội Ngoại khoa và Phẫu thuật nội soi Việt Nam (VASEL), Hội Nuôi dưỡng đường tĩnh mạch và đường tiêu hóa Việt Nam (VietSPEN) cùng quy trình tại các bệnh viện lớn như Bạch Mai, Việt Đức và Vinmec. Tuy nhiên, mỗi người bệnh có đặc điểm lâm sàng riêng, hãy luôn tuân thủ chỉ định cụ thể của bác sĩ điều trị trực tiếp.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
