Tìm hiểu vai trò của thuốc điều trị rối loạn tâm thần và nguyên tắc phối hợp liệu pháp an toàn từ đội ngũ chuyên gia y tế Vinmec để kiểm soát bệnh hiệu quả.
Nội dung được viết bởi: Bác sĩ nội trú Nguyễn Văn Giáp - Bác sĩ Tâm thần, Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần Tích hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.
1. Dùng thuốc có thể chữa rối loạn tâm thần không?
Trong thực hành lâm sàng, các loại thuốc thường được sử dụng với mục tiêu kiểm soát các triệu chứng, giúp người bệnh ổn định và quay trở lại cuộc sống, nâng cáo hiệu quả của các liệu pháp khác như tâm lý trị liệu, điều biến não. Bác sĩ không sử dụng khái niệm chữarối loạn tâm thần vì thuốc đang kiểm soát một rối loạn nền (có thể liên quan đến yếu tố di truyền, cấu trúc não, stress mãn tính hoặc tổn thương sớm), chứ không triệt tiêu nó. Chính vì vậy, y học hiện đại nhấn mạnh mô hình phối hợp: thuốc làm ổn định triệu chứng cấp tính, tạo "cửa sổ cơ hội" để các liệu pháp tâm lý (CBT, trị liệu nhận thức, trị liệu gia đình) và can thiệp xã hội (hỗ trợ việc làm, phục hồi chức năng) giúp người bệnh xây dựng các kỹ năng dự phòng tái phát lâu dài.
Có nhiều nhóm thuốc điều trị rối loạn tâm thần khác nhau, bác sĩ chỉ định thuốc tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của người bệnh. Các loại thuốc cần được sử dụng theo đúng hướng dẫn để đạt hiệu quả điều trị cao nhất.
Uống thuốc điều trị rối loạn tâm thần có hại không? Thực tế, mỗi loại thuốc đều có tác dụng phụ nhất định, việc tuân thủ hướng dẫn điều trị, chế độ liều sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ gây hại của thuốc. Các tác dụng bất lợi xảy ra giữa các cá thể là không giống nhau, có những người bệnh sẽ gặp tác dụng phụ nặng hơn những người khác. Do đó, khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng bất thường, người bệnh cần báo với bác sĩ để được can thiệp kịp thời.
2. Các nhóm thuốc
2.1. Thuốc chữa trầm cảm gồm những loại nào?
Trầm cảm là một dạng rối loạn tâm trạng kéo dài với các triệu chứng như tuyệt vọng, buồn chán, không quan tâm đến cuộc sống xung quanh,... Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng tỷ lệ gặp cao ở nữ giới, độ tuổi từ 18-45. Có nhiều nhóm thuốc có thể được sử dụng để chữa bệnh trầm cảm như:
- Nhóm thức ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) gồm các thuốc như citalopram, escitalopram, fluoxetine, fluvoxamine, paroxetine, sertraline,...
- Nhóm thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephedrin (SNRI): desvenlafaxine, duloxetine, levomilnacipran, venlafaxine,...
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCA): amitriptylin, imipramin, nortriptyline, doxepin,...
- Các thuốc chữa trầm cảm loại ức chế monoamine oxidase (MAOIs): isocarboxazid, tranylcypromine, phenelzine, selegiline,...
- Một số thuốc chốngtrầm cảm không điển hình như bupropion, mirtazapin, trazodon,...
Bác sĩ sẽ kê đơn thuốc dựa vào tình trạng cụ thể của người bệnh. Các thuốc chữa trầm cảm thường sẽ mất từ 2-4 tuần để có tác dụng và 4-8 tuần để phát huy hiệu quả hoàn toàn. Bác sĩ thường phối hợp thuốc ở các nhóm thuốc khác nhau để tăng cường hiệu quả điều trị. Nếu tình trạng người bệnh không cải thiện, bác sĩ có thể xem xét chuyển sang loại thuốc khác.
Tác dụng không mong muốn của các thuốc chống trầm cảm rất đa dạng tùy thuộc vào loại thuốc người bệnh đang dùng và có thể cải thiện khi cơ thể người bệnh thích nghi với thuốc. Một điều cần hết sức lưu ý đó là người bệnh không được dừng thuốc đột ngột do khả năng cao tái phát bệnh trầm cảm và xuất các triệu chứng nguy hiểm khác. Khi có ý định ngừng thuốc, người bệnh hãy báo cho bác sĩ để bác sĩ điều chỉnh giảm liều dần dần trong vài tuần rồi mới ngừng hẳn.
2.2. Thuốc điều trị rối loạn lo âu gồm những loại nào?
Trong rối loạn lo âu người bệnh thường có cảm giác lo lắng quá mức đối với các tình huống, sự việc trong cuộc sống thường ngày. Rối loạn lo lâu kéo dài sẽ gây ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống người bệnh, do đó cần được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
Các nhóm thuốc chữa bệnh tâm thần được dùng để điều trị rối loạn lo âu gồm:
- Các thuốc chống trầm cảm, đặc biệt là nhóm SSRI.
- Nhóm thuốc Benzodiazepine gồm các thuốc như diazepam, alprazolam, clonazepam, lorazepam,... Các thuốc này có ưu điểm là tác dụng nhanh, tuy nhiên chúng có thể gây lệ thuộcnếu dùng kéo dài. Do đó, các thuốc nhóm benzodiazepin chỉ được dùng trong thời gian ngắn để giúp người bệnh vượt qua giai đoạn căng thẳng. Các tác dụng phụ thường gặp là buồn ngủ, kém tập trung, choáng váng, mất phối hợp vận động,...
- Thuốc Buspirone: là loại thuốc serotonergic duy nhất không gây nghiện, thường được dùng để điều trị chứng rối loạn lo âu lan toả(GAD). Người bệnh phải dùng thuốc Buspirone vài tuần các triệu chứng mới được cải thiện. Các tác dụng phụ của thuốc là nhức đầu, cảm giác buồn chán, mất ngủ,...
Ngoài ra, một số loại thuốc chống động kinh như gabapentin, pregabalin trong một số trường hợp cũng được bác sĩ dùng để điều trị các trường hợp rối loạn lo âu.
XEM THÊM: Sử dụng thuốc điều trị rối loạn lo âu lâu dài có ảnh hưởng gì không?
2.3. Các thuốc dùng để điều trị chứng rối loạn loạn thần?
Loạn thần là tình trạng suy nghĩ phi lý, sai lầm trong niềm tin hoang jtưởng) hoặc nhận thức (ảo giác). Thuốc chống loạn thần thường được dùng để điều trị tình trạng này:
- Các thuốc chống loạn thần thế hệ cũ: clopromazin, haloperidol, levomepromazin, promazine,...
- Các thuốc chống loạn thần thế hệ mới: risperidone, ziprasidone, olanzapine, amisulpride, clozapine, aripiprazole, asenapine, lurasidone, cariprazine,...
Các thuốc chống loạn thần có nhiều tác dụng không mong muốn khác nhau, một sốngười bệnh b có thể gặp các tác dụng phụ nhiều hơn người khác. Nếu các tác dụng phụ ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người bệnh, bác sĩ sẽ cân nhắc thay đổi loại thuốc hoặc liều lượng. Một số tác dụng không mong muốn thường gặp là:
- Buồn ngủ.
- Nhịp tim nhanh hoặc không đều.
- Chóng mặt khi thay đổi tư thế.
- Giảm hứng thú hoặc khả năng tình dục.
- Rối loạn kinh nguyệt.
- Phát ban hoặc da nhạy cảm với ánh nắng mặt trời.
- Tăng cân.
- Co cứng cơ n.
- Làm chậm chuyển động và lời nói.
Các tác dụng phụ thường nhẹ và có thể biến mất sau vài tuần điều trị khi cơ thể người bệnh thích nghi với thuốc. Tuy nhiên, một số trường hợp hiếm gặp có thể gặp các tác dụng phụ nghiêm trọng như:
- Rối loạn vận động chậm: người bệnh có các cử động bất thường và không kiểm soát được như thè lưỡi, nhếch môi, vặn người, đôi khi cử động giật.
- Hội chứng an thần kinh ác tính: đây là một rối loạn có khả năng gây tử vong, đặc trưng bởi cứng cơ nghiêm trọng (cứng khớp), đổ mồ hôi, sốt, huyết áp cao, mê sảng, hôn mê.
- Mất bạch cầu hạt: số lượng bạch cầu của người bệnh giảm mạch, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và nguy cơ tử vong.
Ngoài ra, một số thuốc chống loạn thần có thể gây tăng lượng đường trong máu (cuối cùng có thể dẫn đến bệnh tiểu đường), tăng cholesterol và triglycerid máu. Bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh xét nghiệm các thông số này để theo dõi trong quá trình điều trị bằng thuốc.
Các thuốc chống loạn thần thế hệ mới dung nạp tốt hơn, ít các tác dụng không mong muốn như rối loạn vận động nên hiện được sử dụng phổ biến hơn. Tuy nhiên khi dùng các thuốc này bác sĩ sẽ theo dõi nguy cơ rối loạn chuyển hóa và cân nặng ở người bệnh.
2.4. Thuốc nào được dùng để điều trị chứng rối loạn tăng động giảm chú ý?
Tăng động giảm chú ý (Attention Deficit Hyperactivity Disorder-ADHD) là một rối loạn phát triển thần kinh. Các thuốc điều trị rối loạn này gồm:
- Nhóm thuốc kích thích tâm thần như: amphetamine, methylphenidate, dextroamphetamine, lisdexamfetamine, methylphenidate. Các thuốc này tác động vào hệ thống thần kinh giúp thay đổi chức năng dẫn truyền thần kinh và thay đổi các vấn đề sinh học thần kinh mà trẻ ADHD đang mắc phải.
- Nhóm thuốc không kích thích thần kinh như: atomoxetine, bupropion, venlafaxine, clonidin,... Thuốc giúp tác động vào một số khu vực của não bộ giúp trẻ tăng kiểm soát hành vi và sự chú ý.
Tất cả các loại thuốc điều trị ADHD trên nhãn thuốc phải nêu chi tiết các cảnh báo nghiêm trọng do sử dụng thuốc, bao gồm nguy cơ đột quỵ, đau tim, các vấn đề tâm thần như hưng cảm hoặc loạn thần.
XEM THÊM: Làm thế nào khi trẻ bị tăng động giảm chú ý?
Thuốc là một trong những phương pháp điều trị các rối loạn tâm thần. Tùy thuộc vào bệnh cũng như tình trạng sức khỏe, đối tượng mắc bệnh mà các bác sĩ có thể chỉ định sử dụng loại thuốc phù hợp với liều lượng khác nhau. Người bệnh cần tuân thủ theo đúng hướng dẫn của bác sĩ để tránh những tác dụng không mong muốn xảy ra.Khi có những thắc mắc liên quan đến thuốc đang sử dụng, các nguy cơ có thể gặp phải hãy chủ động hỏi bác sĩ điều trị của bạn cũng như có thể liên hệ với chúng tôi.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
