Nội dung được viết bởi: Bác sĩ nội trú Nguyễn Văn Giáp - Bác sĩ Tâm thần, Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần Tích hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.
1. Giám định tâm thần là gì?
Giám định pháp y tâm thần hay gọi tắt là giám định tâm thần là công tác được phối hợp thực hiện giữa các ngành y tế, công an, viện kiểm sát và tòa án để nghiên cứu mối liên hệ giữa các trạng thái rối loạn với các vấn đề về dân sự và hình sự.
Nhiệm vụ của giám định tâm thần là:
- Xác định đối tượng có các rối loạn tâm thần hoặc mắc bệnh tâm thần không, với mức độ như thế nào, đối tượng có thực sự bị bệnh hay cố ý biểu hiện bệnh. Trên cơ sở đó, xác định trách nhiệm của đối tượng giám định với hành vi phạm pháp đã gây ra.
- Bảo vệ quyền lợi của người bệnh và xác định trách nhiệm của xã hội đối với thiệt thòi dân sự.
- Xác định hành vi dân sự và khả năng chịu trách nhiệm của các đối tượng có liên quan trong vụ kiện dân sự nghi vấn có rối loạn tâm thần.
Giám định pháp y tâm thần hay gọi tắt là giám định tâm thần là công tác được phối hợp thực hiện giữa các ngành y tế, công an, viện kiểm sát và tòa án để nghiên cứu mối liên hệ giữa các trạng thái rối loạn với các vấn đề về dân sự và hình sự.
Nhiệm vụ của giám định tâm thần là:
- Xác định đối tượng có các rối loạn tâm thần hoặc mắc bệnh tâm thần không, với mức độ như thế nào, đối tượng có thực sự bị bệnh hay cố ý biểu hiện bệnh. Trên cơ sở đó, xác định trách nhiệm của đối tượng giám định với hành vi phạm pháp đã gây ra.
- Bảo vệ quyền lợi của người bệnh và xác định trách nhiệm của xã hội đối với thiệt thòi dân sự.
- Xác định hành vi dân sự và khả năng chịu trách nhiệm của các đối tượng có liên quan trong vụ kiện dân sự nghi vấn có rối loạn tâm thần.
2. Phân biệt giám định tâm thần và đánh giá tâm thần
Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và pháp luật, đánh giá tâm thần và giám định tâm thần là hai khái niệm thường bị dùng lẫn lộn. Tuy nhiên, việc hiểu sai bản chất của chúng có thể dẫn đến việc chuẩn bị sai hồ sơ pháp lý hoặc trì hoãn quá trình điều trị y tế cần thiết.
Bảng so sánh đặc điểm cốt lõi:
| Tiêu chí | Đánh giá tâm thần (Lâm sàng) | Giám định tâm thần (Pháp lý) |
| Mục đích | Y khoa: Chẩn đoán bệnh để đưa ra phác đồ điều trị, cải thiện sức khỏe. | Pháp lý: Xác định năng lực hành vi để làm căn cứ trước pháp luật |
| Sản phẩm | Bệnh án, đơn thuốc, chỉ định cận lâm sàng (MRI, EEG). | Bản kết luận giám định pháp y (có giá trị chứng cứ tại Tòa). |
| Cơ sở thực hiện | Bệnh viện, phòng khám có chuyên khoa Tâm thần. | Các tổ chức Giám định pháp y tâm thần theo quy định Nhà nước. |
| Tính chất | Tự nguyện, dựa trên sự tin tưởng giữa bác sĩ và người bệnh. | Có thể tự nguyện hoặc bắt buộc theo trưng cầu của cơ quan tố tụng. |
2.1. Khi nào bạn cần đánh giá tâm thần (lâm sàng)?
Đây là dịch vụ y tế tự nguyện tại các bệnh viện như Vinmec, thực hiện khi:
- Có dấu hiệu: Mất ngủ, lo âu, trầm cảm, rối loạn cảm xúc hoặc suy giảm trí nhớ.
- Cần tư vấn tâm lý hoặc điều trị chuyên sâu bằng thuốc/trị liệu.
- Cần xác nhận sức khỏe tâm thần cho hồ sơ du học, lao động hoặc bảo hiểm.
2.2. Khi nào bạn phải thực hiện giám định tâm thần (Pháp lý)?
Quy trình này mang tính bắt buộc hoặc theo trưng cầu khi cần giá trị pháp lý:
- Dân sự: Xác định năng lực để lập di chúc, tặng cho tài sản, kết hôn hoặc ly hôn.
- Hình sự: Xác định trách nhiệm hành vi của bị can/bị cáo tại thời điểm gây án.
- Quyền giám hộ: Làm căn cứ để Tòa án chỉ định người giám hộ cho người mất năng lực hành vi.
3. Giám định tâm thần đối với những bệnh lý, vấn đề tâm thần nào?
Theo thông tư chính thức về quy trình giám định pháp y tâm thần, việc giám định áp dụng cho 21 rối loạn tâm thần thường gặp, bao gồm:
- Ảo giác thực tổn, hoang tưởng thực tổn, rối loạn nhân cách thực tổn, hội chứng sau chấn động não.
- Rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng rượu hoặc opioid; tâm thần phân liệt; rối loạn dạng phân liệt; rối loạn hoang tưởng; rối loạn loạn thần cấp; rối loạn phân liệt cảm xúc.
- Cơn hưng cảm, rối loạn lưỡng cực, giai đoạn trầm cảm, phản ứng stress cấp, rối loạn thích ứng.
- Rối loạn nhân cách hoang tưởng, rối loạn nhân cách dạng phân liệt, rối loạn nhân cách chống đối xã hội, rối loạn nhân cách cảm xúc không ổn định, chậm phát triển trí tuệ, động kinh.
Tại Việt Nam, các trường hợp thường gặp bao gồm trầm cảm, rối loạn lo âu, tâm thần phân liệt, rối loạn do sử dụng chất, rối loạn nhân cách, chậm phát triển trí tuệ và sa sút trí tuệ.
4. Forms of forensic psychiatric assessment
4.1. Inpatient assessment
Giám định tại cơ sở thực hiện giám định tâm thần. Hình thức này được áp dụng với những trường hợp phức tạp,khó chẩn đoán và xác định năng lực hành vi của đối tượng giám định.
4.2. Giám định tại phòng khám
Hình thức giám định tâm thần này được áp dụng với những trường hợp đơn giản, không gặp khó khăn khi chẩn đoán, xác định năng lực và trách nhiệm hành vi của đối tượng giám định.
4.3. Giám định tại chỗ
Hình thức này được áp dụng với những trường hợp đối tượng giám định đang bị giam giữ, không thể đưa ra ngoài vì khó khăn và không an toàn để quản lý.
4.4. Giám định trên hồ sơ (hay còn gọi giám định vắng mặt)
Hình thức giám định tâm thần này chỉ được áp dụng khi đối tượng giám định bị mất tích hoặc chết hoặc những trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
4.5. Giám định bổ sung
Hình thức này được áp dụng trong trường hợp nội dung kết luận giám định chưa rõ ràng, đầy đủ hoặc có phát sinh vấn đề mới liên quan đến vụ án, vụ việc đã được kết luận giám định trước đó hoặc theo trưng cầu, yêu cầu giám định bổ sung.
4.6. Giám định lại
Hình thức này được thực hiện khi kết luận giám định lần đầu không chính xác.
4.7. Giám định lại lần thứ hai
Nếu có sự khác nhau giữa kết luận lần đầu và kết luận giám định lại đối với cùng một nội dung giám định và do người trưng cầu giám định quyết định thì sẽ thực hiện giám định lại lần 2.
5. Các thăm khám trong giám định tâm thần
Thăm khám lâm sàng bao gồm: Khám chi tiết, tỉ mỉ tất cả các hoạt động ở đối tượng; khám nội khoa và thần kinh; khám các chuyên khoa khác (nếu cần thiết).
Thăm khám cận lâm sàng với đối tượng giám định tâm thần bao gồm các xét nghiệm cần thiết (xét nghiệm sinh hóa, huyết học; xét nghiệm nước tiểu; chụp X-quang tim, phổi thẳng hoặc nghiêng; chụp X-quang sọ não thẳng và nghiêng; điện não đồ; điện tâm đồ; các trắc nghiệm tâm lý; và các xét nghiệm khác (lưu huyết não; chụp CT Scanner sọ não hoặc MRI sọ não; xét nghiệm HIV) tùy từng trường hợp cụ thể.
Công tác thăm khám đóng vai trò rất quan trọng từ việc theo dõi trên lâm sàng đến các yếu tố cận lâm sàng. Yêu cầu bác sĩ theo dõi và giám định phải có đủ kinh nghiệm, kiến thức cũng như đạo đức, bản lĩnh để đưa ra chẩn đoán, kết luận giám định chính xác.
6. Giám định tâm thần có được thực hiện bởi bệnh viện tâm thần, cơ sở y tế
Cần phân biệt rõ hai khái niệm là “bệnh án tâm thần” và “kết luận giám định tâm thần”. Sở dĩ có sự nhầm lẫn giữa hai khái niệm này là do chưa phân biệt được đơn vị thực hiện giám định.
Trong đó, bệnh án là do bệnh viện tâm thần, cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, bác sĩ tâm thần khám và chỉ định bệnh nhân thực hiện xét nghiệm để đưa ra kết luận chẩn đoán bệnh và hướng điều trị. Toàn bộ nội dung thăm khám và điều trị chỉ diễn ra giữa bệnh nhân và bác sĩ.
Còn kết luận giám định tâm thần là do cơ sở giám định thực hiện và đảm bảo phải có 2 tiêu chí trong kết luận là xác định đối tượng có mắc bệnh hay không dựa trên tiêu chuẩn phân loại quốc tế và đánh giá khả năng nhận thức và điều khiển hành vi.
Giám định tâm thần là công tác xác định rối loạn tâm thần và đánh giá khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của người bệnh để hỗ trợ các đơn vị công an, tòa án, viện kiểm sát điều tra đồng thời bảo vệ đối tượng giám định.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
