Tế bào gốc thần kinh (Neural Stem Cells _NSCs) là một loại tế bào gốc đặc biệt khi có thể phát triển thành các loại tế bào thần kinh. Sự đặc biệt này đã mở ra những hướng đi mới trong lĩnh vực y học tái tạo và điều trị bệnh lý thần kinh.
1. Tổng quan về tế bào gốc thần kinh
Tế bào gốc thần kinh được xác định bởi hai đặc tính quan trọng: khả năng tự tái tạo không giới hạn và khả năng biệt hóa thành các loại tế bào thần kinh của hệ thần kinh trung ương. Các tế bào gốc thần kinh tồn tại khắp nơi trong cơ thể sau quá trình phát triển phôi thai. Chức năng chính của các tế bào này là duy trì và tái tạo các mô, tế bào trong hệ thần kinh ngoại vi và trung ương.
Tế bào gốc thần kinh tồn tại chủ yếu nằm trong khu vực dưới màng não thất, hồi hải mã, hốc thần kinh, các vùng khác nhau của vỏ não và tủy sống của người. Nhưng tế bào có hoạt động thần kinh nhất định và đáp ứng với các chấn thương và bệnh tật trong suốt quá trình trưởng thành của hệ thần kinh.
Tế bào gốc thần kinh có khả năng tự tái tạo thể hiện qua khả năng phân chia tạo ra các tế bào mới, tuy nhiên sự phân chia này không tuân theo một chế độ cố định mà có hai khả năng khác nhau: phân chia đối xứng để duy trì quần thể tế bào gốc, và phân chia bất đối xứng để tạo ra tế bào gốc mới cùng với tế bào biệt hóa (neuron hoặc tế bào thần kinh đệm).
Dù theo hướng nào thì việc này cho phép mở rộng tạo ra các tế bào có xu hướng biệt hóa và vừa duy trì nguồn tế bào gốc thần kinh. Đây là chìa khóa trong việc ứng dụng tế bào gốc thần kinh vào điều trị chấn thương não tủy và bệnh lý thoái hóa thần kinh.
2. Loại tế bào này trị được những bệnh gì?
Việc sử dụng tế bào gốc thần kinh trong điều trị y học đang trở thành một lĩnh vực tiềm năng khi có thể giúp điều trị một số bệnh hoặc rối loạn thần kinh khá đặc biệt.
Các nghiên cứu và một số thí nghiệm trên động vật và con người cũng cho thấy rằng, loại tế bào gốc này có thể hỗ trợ trong quá trình điều trị một số bệnh như:
2.1 Bệnh Alzheimer
Bệnh Alzheimer được đặc trương bởi sự thoái hóa thần kinh dẫn đến suy giảm nhận thức và giảm trí nhớ. Liệu pháp tế bào gốc thần kinh đang nổi lên như một hướng đi tiềm năng để cải thiện các triệu chứng của bệnh Alzheimer bằng cách bổ sung các tế bào thần kinh bị mất gây ra sự suy giảm nhận thức. Tế bào gốc thần kinh có thể biệt hóa thành một số loại tế bào khác nhau, bao gồm tế bào thần kinh và tế bào thần kinh đệm, mang lại tiềm năng tái tạo thần kinh
2.2 Bệnh Parkinson
Parkinson là rối loạn thoái hóa thần kinh tiến triển, đặc trưng bởi mất kiểm soát vận động (run, cứng, chậm vận động) do thiếu hụt dopamine ở hệ hạch nền khi các neuron dopaminergic ở chất đen (substantia nigra) thoái hóa và chết.
Hiện nay, việc điều trị Parkinson bằng tế bào gốc thần kinh được chứng minh giúp thúc đẩy sự hoạt động và phục hồi của các tế bào thần kinh dopaminergic ở não giữa từ đó giúp giảm đáng kể các triệu chứng của bệnh.
2.3 Đột quỵ
Khi nguồn cung cấp máu đến một vùng não bị gián đoạn, mô bị ảnh hưởng sẽ nhận được lượng oxy không đủ, dẫn đến chết tế bào. Mặc dù không được công nhận rộng rãi là một bệnh thoái hóa thần kinh, nhưng có rất nhiều nghiên cứu báo cáo về sự thoái hóa thần kinh thứ phát và rối loạn tế bào thần kinh đệm do đột quỵ gây ra, cho thấy sự tích tụ các protein độc hại thần kinh.
Cấy ghép NSC vào vị trí đột quỵ làm giảm kích thước tổn thương và tỷ lệ apoptosis ở vùng bán nguyệt thông qua việc tiết ra các yếu tố cận tiết bảo vệ thần kinh, yếu tố dinh dưỡng, giảm viêm và biệt hóa thành tế bào thần kinh để thay thế mô tổn thương.
Ngoài ra, ứng dụng của loại tế bào gốc này còn được đưa vào điều trị trong các bệnh khác như đa xơ cứng, tự kỷ hay chấn thương cột sống.
3. Tế bào gốc thần kinh khác gì tế bào thần kinh bình thường?
Tế bào thần kinh là một loại tế bào chịu trách nhiệm cho các hoạt động nhận thức, truyền tín hiệu điện từ và đảm nhận các chức năng thông tin trong hệ thần kinh. Loại tế bào này sẽ có nhiệm vụ điều khiển các cảm xúc, hoạt động của cơ thể. Qua đó, giúp bệnh nhân thích nghi và phản ứng với môi trường xung quanh mình.
Trong khi đó, tế bào gốc thần kinh lại có nhiệm vụ phục hồi, thay thế hoặc tái tạo các loại tế bào cùng loại bị trong cơ thể khi bị tổn thương. Vì thế, sự khác biệt giữa hai loại tế bào này chính là khả năng tái tạo.
4. Ưu và nhược điểm
4.1. Ưu điểm
Khả năng tự tái tạo: Loại tế bào gốc này có khả năng tự phục hồi và phát triển thành những loại tế bào thần kinh khác, do đó ứng dụng trong điều trị y học là rất đa dạng.
- Tác dụng cận tiết (paracrine): NSC tiết yếu tố tăng trưởng và cytokine giúp giảm viêm, bảo vệ tế bào còn sống và kích hoạt cơ chế sửa chữa nội sinh
- Tồn tại ở não trưởng thành: NSC nội sinh nằm ở các “niche” như vùng dưới não thất và hồi hải mã, nên có thể được kích hoạt hoặc bổ sung để hỗ trợ chức năng nhận thức và hồi phục sau tổn thương.
- Tiềm năng điều trị đa bệnh: NSC được nghiên cứu cho Parkinson, đột quỵ, chấn thương tủy sống và các bệnh thoái hóa thần kinh khác nhờ khả năng thay thế tế bào và điều hòa môi trường vi mô.
4.2. Nhược điểm
Bên cạnh các ưu điểm, vẫn còn đó một số nhược điểm đáng chú ý của loại tế bào gốc này.
- Khó kiểm soát: Khả năng tự phục hồi và phát triển của loại tế bào gốc này rất khó kiểm soát. Vì thế, quá trình điều trị có thể gây ra tình trạng phát triển quá mức, từ đó tạo thành một số loại tế bào không mong muốn hoặc khối u.
- Phản ứng với cơ thể: Khi dị ghép, người bệnh có thể xuất hiện các phản ứng trên cơ thể. Không chỉ vậy, hệ miễn dịch của người bệnh có thể đào thải các tế bào này ra ngoài.
- Chi phí và thời gian: Công trình nghiên cứu loại tế bào gốc này vẫn còn cần nhiều thời gian và chi phí để có thể áp dụng rộng rãi.
Tế bào gốc thần kinh là một lĩnh vực nghiên cứu đầy tiềm năng trong y học hiện đại, mở ra nhiều cơ hội mới trong việc điều trị các bệnh lý liên quan đến hệ thần kinh. Dù vẫn còn nhiều thách thức và cần thêm thời gian để nghiên cứu, nhưng tế bào gốc thần kinh đã và đang đóng góp quan trọng vào sự phát triển của y học, mang đến hy vọng mới cho hàng triệu bệnh nhân trên toàn thế giới.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE, đặt mua GÓI DỊCH VỤ hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng My Vinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
