......

Vai trò của đáp ứng miễn dịch

Đáp ứng miễn dịch hay phản ứng miễn dịch là cách cơ thể bạn nhận biết và chống lại vi sinh vật gây bệnh và các chất được cho là lạ và có hại cho cơ thể. Hệ thống miễn dịch đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể, phòng chống bệnh tật. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hệ thống miễn dịch hoạt động không hiệu quả khiến cho bạn bị bệnh.

1. Hệ thống miễn dịch

Hệ thống miễn dịch được thiết kế để bảo vệ cơ thể chống lại những kẻ xâm nhập từ bên ngoài vào cơ thể hoặc những vật thể nguy hiểm đối với cơ thể. Những tác nhân đó bao gồm:

  • Vi sinh vật (thường được gọi là vi trùng như vi khuẩn, vi rút và nấm)
  • Ký sinh trùng (chẳng hạn như giun)
  • Các tế bào ung thư
  • Các cơ quan và mô được cấy ghép.

Để bảo vệ cơ thể chống lại những tác nhân này, hệ thống miễn dịch phải có khả năng phân biệt giữa

  • Những gì thuộc về cơ thể (bản thân)
  • Những gì không phải của cơ thể (không phải chính mình hoặc từ bên ngoài xâm nhập vào).

Kháng nguyên là bất kỳ chất nào mà hệ thống miễn dịch có thể nhận ra và do đó có thể kích thích phản ứng miễn dịch. Nếu các kháng nguyên được coi là nguy hiểm (ví dụ, nếu chúng có thể gây bệnh), chúng có thể kích thích phản ứng miễn dịch trong cơ thể. Các kháng nguyên có thể được chứa bên trong hoặc trên vi khuẩn, vi rút, vi sinh vật khác, ký sinh trùng hoặc tế bào ung thư. Các kháng nguyên cũng có thể tự tồn tại — ví dụ như phân tử thức ăn hoặc phấn hoa.

Một phản ứng miễn dịch bình thường bao gồm:

  • Nhận biết kháng nguyên ngoại lai có thể gây hại
  • Kích hoạt và huy động lực lượng bảo vệ chống lại nó
  • Tấn công nó
  • Kiểm soát và kết thúc cuộc tấn công.

Các thành phần của hệ thống miễn dịch:

  • Kháng thể (immunoglobulin) là các protein được sản xuất bởi các tế bào bạch cầu gọi là tế bào B và liên kết chặt chẽ với kháng nguyên xâm nhập gắn thẻ cho kẻ xâm nhập để tấn công hoặc trực tiếp vô hiệu hóa nó. Cơ thể sản xuất hàng nghìn loại kháng thể khác nhau. Mỗi kháng thể đặc hiệu cho một kháng nguyên nhất định.
  • Kháng nguyên là bất kỳ chất nào mà hệ thống miễn dịch có thể nhận ra và do đó có thể kích thích phản ứng miễn dịch.
  • Tế bào B (tế bào lympho B) là các tế bào bạch cầu tạo ra kháng thể đặc hiệu cho kháng nguyên kích thích sản xuất chúng.
  • Basophils là các tế bào bạch cầu giải phóng histamin (một chất có liên quan đến các phản ứng dị ứng) và tạo ra các chất để thu hút các tế bào bạch cầu khác (bạch cầu trung tính và bạch cầu ái toan) đến một điểm có sự xâm nhập.
  • Các hệ thống bổ thể bao gồm một nhóm các protein có liên quan đến một loạt các phản ứng được thiết kế để bảo vệ cơ thể bằng cách giết chết vi khuẩn và các tế bào ngoại lai khác, làm cho các tế bào ngoại lai dễ dàng bị các đại thực bào để xác định và nuốt vào và thu hút các đại thực bào và bạch cầu trung tính đến một vị trí đó
  • Cytokine là nhiều loại protein khác nhau được tiết ra bởi các tế bào miễn dịch và các tế bào khác, hoạt động như sứ giả của hệ thống miễn dịch để giúp điều chỉnh phản ứng miễn dịch.
  • Tế bào đuôi gai có nguồn gốc từ bạch cầu. Chúng cư trú trong các mô và giúp tế bào T nhận ra các kháng nguyên lạ.
  • Bạch cầu ái toan là tế bào bạch cầu tiêu diệt vi khuẩn và các tế bào lạ khác quá lớn để đại thực bào có thể ăn vào, và chúng có thể giúp cố định và tiêu diệt ký sinh trùng và giúp tiêu diệt tế bào ung thư. Bạch cầu ái toan cũng tham gia vào các phản ứng dị ứng.
  • Tế bào T trợ giúp là tế bào bạch cầu giúp tế bào B sản xuất kháng thể chống lại các kháng nguyên lạ, giúp tế bào T sát thủ hoạt động và kích thích đại thực bào, cho phép chúng ăn các tế bào bị nhiễm bệnh hoặc bất thường hiệu quả hơn.

Tính tương thích của mô được xác định bởi các kháng nguyên bạch cầu của người (các phân tử tự nhận dạng), nó được sử dụng để xác định liệu mô hoặc cơ quan được cấy ghép có được người nhận chấp nhận hay không.

  • Kháng nguyên bạch cầu ở người (HLA) là một nhóm các phân tử nhận dạng nằm trên bề mặt của tất cả các tế bào trong một tổ hợp gần như là duy nhất cho mỗi người, do đó giúp cơ thể phân biệt được bản thân với chính mình. Nhóm phân tử nhận dạng này còn được gọi là phức hợp tương hợp mô chính. Một phức hợp miễn dịch là một kháng thể gắn liền với một kháng nguyên.
  • Tế bào T gây độc là tế bào T gắn vào tế bào bị nhiễm bệnh và tế bào ung thư và tiêu diệt chúng.
  • Bạch cầu là một tên gọi khác của tế bào máu trắng, chẳng hạn như bạch cầu đơn nhân, bạch cầu trung tính, bạch cầu ái toan, basophil, hoặc tế bào lympho (tế bào B hoặc tế bào T).
  • Các hệ thống bạch huyết là một mạng lưới các hạch bạch huyết nối với nhau bằng các mạch bạch huyết giúp cơ thể vận chuyển các vi sinh vật và tế bào chết hoặc bị hư hỏng được lọc ra và bị phá hủy.
  • Tế bào bạch huyết là những tế bào bạch cầu chịu trách nhiệm về khả năng miễn dịch thu được (đặc hiệu), bao gồm sản xuất kháng thể (bởi tế bào B), phân biệt bản thân với không chính mình (bởi tế bào T) và tiêu diệt tế bào bị nhiễm và tế bào ung thư (bởi tế bào T gây độc).
  • Đại thực bào là những tế bào lớn phát triển từ các tế bào bạch cầu được gọi là bạch cầu đơn nhân. Chúng ăn vi khuẩn và các tế bào lạ khác và giúp tế bào T xác định vi sinh vật và các chất lạ khác. Các đại thực bào thường có trong phổi, da, gan và các mô khác.
  • Tế bào Mast là những tế bào trong mô tiết ra histamin và các chất khác có liên quan đến các phản ứng viêm và dị ứng.
  • Bạch cầu trung tính là các tế bào bạch cầu ăn và tiêu diệt vi khuẩn và các tế bào lạ khác. Thực bào là một loại tế bào ăn và tiêu diệt hoặc tiêu diệt các vi sinh vật xâm nhập, các tế bào khác và các mảnh tế bào. Thực bào bao gồm bạch cầu trung tính và đại thực bào.
  • Tế bào T điều hòa (ức chế) là những tế bào bạch cầu giúp kết thúc phản ứng miễn dịch. Tế bào T (tế bào lympho T) là tế bào bạch cầu có liên quan đến khả năng miễn dịch có được. Có ba loại: Tế bào trợ giúp, độc tế bào và điều chỉnh.
Cách nào cải thiện hệ miễn dịch?
Hệ thống miễn dịch được thiết kế để bảo vệ cơ thể chống lại những kẻ xâm nhập từ bên ngoài vào cơ thể hoặc những vật thể nguy hiểm đối với cơ thể

2. Các loại phản ứng miễn dịch

Hệ thống miễn dịch bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân có thể gây hại bằng cách nhận biết và phản ứng với các kháng nguyên. Kháng nguyên là những chất trên bề mặt tế bào, vi rút, nấm hoặc vi khuẩn. Các tác nhân không có sự sống như chất độc, hóa chất, thuốc và các phần tử lạ (chẳng hạn như một cái dằm) cũng có thể là kháng nguyên. Hệ thống miễn dịch sẽ nhận biết và tiêu diệt, hoặc cố gắng tiêu diệt tác nhân có chứa kháng nguyên.

Các tế bào của cơ thể bạn có các protein là kháng nguyên. Chúng bao gồm một nhóm kháng nguyên được gọi là kháng nguyên HLA. Hệ thống miễn dịch của bạn nhận diện những kháng nguyên này là bình thường và thường không phản ứng lại chúng.

Phản ứng miễn dịch được chia thành các loại sau:

  • Miễn dịch bẩm sinh
  • Miễn dịch có được
  • Miễn dịch thụ động
  • Phản ứng viêm

2.1. Miễn dịch bẩm sinh

Miễn dịch bẩm sinh, hoặc không đặc hiệu là hệ thống phòng thủ mà bạn có ngay từ khi sinh ra, bảo vệ bạn chống lại tất cả các kháng nguyên. Khả năng miễn dịch bẩm sinh bao gồm các rào cản ngăn không cho các tác nhân có hại xâm nhập vào cơ thể bạn. Những rào cản này tạo thành tuyến phòng thủ đầu tiên của hệ thống miễn dịch. Khả năng miễn dịch bẩm sinh bao gồm:

  • Phản xạ ho
  • Enzyme trong nước mắt và dầu da
  • Chất nhầy bẫy vi khuẩn và các hạt nhỏ
  • Làn da
  • Axit dạ dày

Miễn dịch bẩm sinh cũng có một dạng hóa học gọi là miễn dịch dịch thể bẩm sinh. Ví dụ bao gồm hệ thống bổ sung của cơ thể và các chất được gọi là interferon và interleukin-1 (gây sốt).

Nếu một kháng nguyên vượt qua được những rào cản này, nó sẽ bị các bộ phận khác của hệ thống miễn dịch tấn công và tiêu diệt.

2.2. Miễn dịch có được

Miễn dịch có được là miễn dịch phát triển khi tiếp xúc với các kháng nguyên khác nhau. Hệ thống miễn dịch của bạn xây dựng một lớp bảo vệ chống lại kháng nguyên cụ thể đó.

Chủng ngừa (tiêm phòng) là một cách để kích hoạt phản ứng miễn dịch. Liều lượng nhỏ của một kháng nguyên, chẳng hạn như virus sống đã chết hoặc bị suy yếu, được đưa ra để kích hoạt "bộ nhớ" của hệ thống miễn dịch. Trí nhớ của hệ thống miễn dịch cho phép cơ thể bạn phản ứng nhanh chóng và hiệu quả với những tiếp xúc trong tương lai.

Vai trò của đáp ứng miễn dịch
Chủng ngừa (tiêm phòng) là một cách để kích hoạt phản ứng miễn dịch

2.3. Miễn dịch thụ động

Miễn dịch thụ động là do các kháng thể được tạo ra trong cơ thể không phải của cơ thể bạn. Trẻ sơ sinh có khả năng miễn dịch thụ động vì chúng được sinh ra với các kháng thể được truyền qua nhau thai từ mẹ. Các kháng thể này biến mất trong độ tuổi từ 6 đến 12 tháng.

Miễn dịch thụ động cũng có thể do tiêm kháng huyết thanh, có chứa kháng thể do người hoặc động vật khác hình thành. Nó cung cấp sự bảo vệ ngay lập tức chống lại một kháng nguyên, nhưng không cung cấp sự bảo vệ lâu dài. Globulin huyết thanh miễn dịch (được tiêm khi phơi nhiễm với bệnh viêm gan) và thuốc kháng độc tố uốn ván là những ví dụ về miễn dịch thụ động.

2.4. Phản ứng viêm

Phản ứng viêm là tình trạng xảy ra khi các mô bị thương do vi khuẩn, chấn thương, chất độc, nhiệt hoặc bất kỳ nguyên nhân nào khác. Các tế bào bị tổn thương giải phóng các hóa chất bao gồm histamin, bradykinin và prostaglandin. Các chất hóa học này khiến chất lỏng (huyết tương) từ các mạch máu rò rỉ vào các mô, gây sưng tấy. Điều này giúp cô lập tác nhân khỏi tiếp xúc với các mô cơ thể.

Các hóa chất này cũng thu hút các tế bào bạch cầu được gọi là thực bào "ăn" vi trùng và các tế bào chết hoặc bị hư hỏng, đây là quá trình thực bào. Thực bào cuối cùng chết. Mủ được hình thành từ tập hợp các mô chết, vi khuẩn chết và các tế bào thực bào sống và chết.

3. Rối loạn hệ miễn dịch và các dị ứng

Rối loạn hệ thống miễn dịch xảy ra khi phản ứng miễn dịch chống lại mô cơ thể, quá mức. Dị ứng liên quan đến phản ứng miễn dịch đối với một chất mà hầu hết cơ thể mọi người coi là vô hại.

Nếu hệ thống miễn dịch hoạt động không chính xác, nó có thể tấn công các mô của chính cơ thể, gây ra rối loạn tự miễn dịch, chẳng hạn như viêm khớp dạng thấp, viêm tuyến giáp Hashimoto hoặc lupus ban đỏ hệ thống (lupus).

Rối loạn hệ thống miễn dịch xảy ra khi:

  • Cơ thể tạo ra phản ứng miễn dịch chống lại chính nó (một rối loạn tự miễn dịch).
  • Cơ thể không thể tạo ra các phản ứng miễn dịch thích hợp chống lại các vi sinh vật xâm nhập (một rối loạn suy giảm miễn dịch).
  • Cơ thể tạo ra phản ứng miễn dịch quá mức đối với các kháng nguyên lạ thường vô hại và làm tổn thương các mô bình thường (phản ứng dị ứng).

Một phản ứng miễn dịch hiệu quả bảo vệ chống lại nhiều bệnh và rối loạn. Phản ứng miễn dịch kém hiệu quả có thể làm cho bệnh tật phát triển. Phản ứng miễn dịch quá mức hay quá yếu, hoặc phản ứng miễn dịch sai gây ra rối loạn hệ thống miễn dịch. Phản ứng miễn dịch hoạt động quá mức có thể dẫn đến các bệnh tự miễn dịch, trong đó các kháng thể hình thành chống lại chính các mô của cơ thể.

Phản ứng miễn dịch quá mức có thể gây ra các tình trạng như:

  • Dị ứng hoặc quá mẫn cảm.
  • Sốc phản vệ: Là một loại phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng.
  • Rối loạn tự miễn dịch.
  • Rối loạn suy giảm miễn dịch.
  • Bệnh huyết thanh.
  • Từ chối cấy ghép
Vai trò của đáp ứng miễn dịch
Phản ứng miễn dịch quá mức có thể gây ra dị ứng

Ngày nay, các nhà khoa học đã phát triển các giải pháp tăng cường hệ miễn dịch. Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec có các giải pháp tăng cường hệ miễn dịch, quý vị có thể tham khảo TẠI ĐÂY.

Mọi thắc mắc cần được bác sĩ chuyên khoa giải đáp cũng như quý khách hàng có nhu cầu khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, Quý khách có thể liên hệ Hệ thống Y tế Vinmec trên toàn quốc hoặc đăng ký trực tuyến TẠI ĐÂY.

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đăng ký lịch trực tuyến TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn!

Nguồn tham khảo: medlineplus.gov, msdmanuals.com

411 lượt đọc

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan