Tìm hiểu các phương pháp điều trị ảo thanh ở người bệnh tâm thần phân liệt: Từ liệu pháp dược lý, trị liệu nhận thức CBTp đến kỹ thuật kích thích từ trường xuyên sọ (rTMS)
Nội dung được viết bởi: ThS. Bác sĩ nội trú Đỗ Văn Đức - Bác sĩ Tâm thần, Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần Tích hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.
1. Triệu chứng thường gặp ở bệnh tâm thần phân liệt
Tâm thần phân liệt là một bệnh loạn thần nặng, tiến triển, có khuynh hướng mạn tính, làm cho người bệnh dần dần tách khỏi cuộc sống bên ngoài, thu dần vào thế giới bên trong, dẫn tới khả năng học tập, làm việc ngày càng sút kém, có những hành vi, ý nghĩ kỳ dị, khó hiểu.
Bệnh thường khởi phát đột ngột với những triệu chứng cấp tính hoặc khởi phát chậm, âm thầm trong nhiều tháng, nhiều năm. Bên cạnh ảo giác (thường là ảo thanh) và hoang tưởng, người bệnh thường có biểu hiện thu mình, xa lánh, ít nói, lo âu, sợ hãi và thiếu động lực. Một số triệu chứng tâm thần phân liệt thường gặp bao gồm:
- Ảo thanh: Bệnh nhân nghe thấy một hoặc nhiều giọng nói vang lên trong đầu hoặc từ bên ngoài. Những tiếng nói này có thể là sự chỉ trích, ra lệnh, hoặc bàn luận về hành vi của bệnh nhân hoặc các loại ảo thanh khác xuất phát từ một bộ phận nào đó của cơ thể.
- Hoang tưởng: Những niềm tin sai lệch, không phù hợp thực tế nhưng người bệnh tin là có thật, như cảm giác bị theo dõi, bị hại, bị kiểm tra, chi phối.
- Suy nghĩ rời rạc, khó tập trung, ngôn ngữ không logic.
- Triệu chứng âm tính: Rút lui khỏi xã hội, thiếu động lực, cảm xúc phẳng lặng, ít nói, không quan tâm chăm sóc bản thân.
2. Ảo thanh ở bệnh nhân tâm thần phân liệt
Ảo thanh là tình trạng người bệnh nghe thấy những âm thanh hoặc tiếng nói không có thực từ bên ngoài hoặc bên trong đầu. Đây là một triệu chứng lâm sàng phổ biến, tạo ra gánh nặng tâm lý nặng nề, khiến người bệnh luôn sống trong trạng thái sợ hãi, lo lắng, bị đe dọa hoặc bị chi phối hành vi.
Theo các nghiên cứu hiện đại, cơ chế gây ảo thanh liên quan đến sự lỗi nhịp trong Tín hiệu dự đoán của não bộ. Thay vì nhận diện tiếng nói nội tâm là suy nghĩ của chính mình, não bộ của người bệnh lại xử lý chúng như những âm thanh thực thụ đến từ môi trường bên ngoài.
2. Điều trị triệu chứng ảo thanh
Để điều trị hiệu quả ảo thanh, cần kết hợp nhiều phương pháp, bao gồm thuốc, liệu pháp tâm lý và các kỹ thuật điều biến não bộ. Việc điều trị không chỉ nhằm làm giảm triệu chứng mà còn giúp người bệnh kiểm soát lại cuộc sống.
Liệu pháp dược lý
Thuốc chống loạn thần là nền tảng trong điều trị ảo thanh. Chúng hoạt động bằng cách điều chỉnh nồng độ chất dẫn truyền thần kinh dopamine trong não.
- Thuốc chống loạn thần thế hệ mới (atypical antipsychotics): Các thuốc như Risperidone, Olanzapine, Clozapine thường được ưu tiên sử dụng vì hiệu quả tốt trên cả triệu chứng dương tính (ảo thanh, hoang tưởng) và triệu chứng âm tính, đồng thời ít gây tác dụng phụ vận động hơn thuốc thế hệ cũ.
- Khoảng 25-30% người bệnh gặp tình trạng "kháng thuốc", tức là ảo thanh không thuyên giảm hoàn toàn dù đã dùng đúng và đủ liều lượng.
Kích thích từ trường xuyên sọ (rTMS)
Đối với những người bệnh có ảo thanh dai dẳng, rTMS là một phương pháp không xâm lấn, an toàn và đã được chứng minh hiệu quả
- Cơ chế: Các xung từ trường tần số thấp được nhắm vào vỏ não thùy thái dương - đỉnh trái (vùng xử lý ngôn ngữ). Việc giảm bớt sự hưng phấn bất thường tại đây giúp giảm tần suất và cường độ của ảo thanh.
Trị liệu Nhận thức Hành vi cho các rối loạn loạn thần (CBTp)
Không giống như tư vấn tâm lý thông thường, CBTp giúp người bệnh thay đổi cách họ phản ứng với ảo thanh:
- Hiểu đúng về ảo thanh: Giải thích rằng giọng nói chỉ là triệu chứng của bệnh, không phải thực thể có quyền lực siêu nhiên hay sự thật khách quan.
- Thay đổi phản ứng với ảo thanh: Học cách không tuân theo mệnh lệnh, không quá sợ hãi hoặc tranh luận với tiếng nói.
- Phát triển các chiến lược đối phó để giảm bớt sự sợ hãi và căng thẳng khi ảo thanh xuất hiện..
3. Kết luận
Điều trị ảo thanh ở người bệnh tâm thần phân liệt là một hành trình dài hạn, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ tâm thần, nhà trị liệu tâm lý, gia đình và người bệnh. Với sự phát triển của y học hiện đại, kết hợp hoá dược, liệu pháp nhận thức hành vi và kỹ thuật kích thích từ trường xuyên sọ (rTMS), nhiều người bệnh có thể kiểm soát tốt triệu chứng, giảm bớt sợ hãi và dần lấy lại quyền kiểm soát cuộc sống của mình.
Tài liệu tham khảo:
- NCBI - StatPearls: “Auditory Hallucinations: Mechanism and Management”. [NBK557633].
- ScienceDirect: “Advances in Neuromodulation for Auditory Hallucinations” (2024).
- WebMD: “Understanding Auditory Hallucinations in Schizophrenia”.
- The Psychiatrist: “The Role of Corollary Discharge in Psychosis” (2026 update).
- PMC: “Evidence-based pharmacological treatment for Schizophrenia”. [PMC2525988].
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
