Chóng mặt kịch phát tư thế lành tính là gì?

19/07/2019
Chóng mặt kịch phát lành tính

Chóng mặt là cảm giác khó chịu ai cũng từng gặp một lần trong đời. Đối với chóng mặt kịch phát tư thế lành tính, triệu chứng chóng mặt xảy ra đột ngột với mức độ dữ dội, khiến người bệnh hoang mang, sợ hãi, làm suy giảm hoạt động và chất lượng cuộc sống.

1. Chóng mặt kịch phát lành tính là gì?

Tiền đình được xem là một giác quan, cảm nhận tư thế trong không gian, từ đó giúp duy trì tính ổn định cân bằng cơ thể, dáng bộ cũng như phối hợp cử động mắt, đầu và thân mình. Hệ thống tiền đình gồm có một cơ quan cảm nhận là ống bán khuyên nằm trong ốc tai, dây thần kinh dẫn truyền và nhân thần kinh phân tích tín hiệu trong não.

Khi ống bán khuyên bị tổn thương, người bệnh sẽ có cảm giác chóng mặt. Trong đó, chóng mặt kịch phát lành tính do tư thế là bệnh lý thường gặp nhất ở mọi lứa tuổi nhưng ưu thế ở tuổi trung niên. Bệnh gặp ở hai giới nhưng tập trung nhiều ở phụ nữ.

Ngoài chóng mặt, người bệnh còn gặp khó chịu do buồn nôn – nôn ói, đau đầu, choáng váng, hoa mắt. Các triệu chứng này có chung một đặc điểm nổi bật là nặng lên khi thay đổi tư thế, như đang nằm chuyển sang ngồi, khi xoay đầu. Nếu giữ nguyên vị trí cơ thể, người bệnh sẽ thấy bớt dần và hết hẳn. Tuy nhiên, bệnh sẽ tái phát lại thành đợt sau vài ngày đến vài tháng, năm sau đó.

Chóng mặt kịch phát lành tính
Chóng mặt kịch phát lành tính nặng lên khi thay đổi tư thế, như đang nằm chuyển sang ngồi, khi xoay đầu

2. Nguyên nhân chóng mặt kịch phát lành tính là gì?

Cho đến nay, đã có rất nhiều giả thiết về nguyên nhân gây chóng mặt kịch phát lành tính nhưng hầu hết đều chưa được chứng minh rõ ràng. Trong đó, giả thiết về sự hiện diện của các hạt sỏi nhỏ trong ốc tai có vẻ thuyết phục hơn cả.

Ốc tai gắn kết với ba vòng ống bán khuyên, xếp theo ba mặt phẳng không gian khác nhau. Sự lưu thông dịch trong các ống bán khuyên giúp cơ thể định hướng tư thế. Chính vì vậy, khi cơ thể thay đổi theo một chiều tư thế nhất định, hạt sỏi di chuyển trong ống bán khuyên theo mặt phẳng đó sẽ kích thích hệ thống tiền đình, gửi tín hiệu về não, khởi phát dòng cảm giác chóng mặt. Hệ quả là cơ thể có phản xạ nằm yên, giữ nguyên vị trí đầu mà tại đó có cảm giác an toàn nhất. Hạt sỏi không di chuyển nữa, cảm giác chóng mặt sẽ lui dần.

Các nguyên nhân cũng gây tổn thương cơ quan tiền đình trung ương và ngoại biên khác như viêm nhiễm, xơ cứng, thoái hóa đến thiếu máu cục bộ, xuất huyết hay bị chấn thương cũng gây ra cảm giác chóng mặt rất khó chịu cho người bệnh.

Tuy nhiên, các triệu chứng này không có mối liên hệ gì đến tư thế. Chính vì vậy, mỗi dạng chóng mặt cần được thăm khám

3. Triệu chứng của chóng mặt kịch phát lành tính như thế nào?

Chóng mặt là triệu chứng nổi bật nhất của bệnh lý này, thường xảy ra vào buổi sáng, ngay sau khi thức dậy, người bệnh đột ngột có cảm giác nhà cửa xoay tròn như đảo lộn, nghiêng ngả. Sau đó, nằm xuống lại, người bệnh lại càng cảm thấy chóng mặt dữ dội nhiều hơn, khiến họ hoảng sợ, lo lắng cực độ. Tuy nhiên, họ sẽ tự nhận ra rằng xoay đầu, nhìn xung quanh sẽ làm triệu chứng nặng hơn, thúc đẩy buồn nôn, nôn ói nên có khuynh hướng nhắm mắt, nằm yên. Sau đó, cơn chóng mặt sẽ tự thuyên giảm dần trong một hoặc hai phút trước khi biến mất hẳn.

Chóng mặt kịch phát lành tính
Chóng mặt là triệu chứng nổi bật nhất của bệnh lý chóng mặt kịch phát lành tính

Tuy nhiên, cơn chóng mặt sẽ khởi phát lại nếu người bệnh di chuyển đầu theo một hướng nhất định như ngồi dậy, xoay đầu nhanh, cúi người xuống hoặc lật ngửa đầu ra sau. Theo đó, chóng mặt tư thế điển hình sẽ kéo dài thành nhiều đợt trong vài tuần, rồi tự hết và sẽ tái phát lại sau một thời gian hay với một tư thế nhất định.

Mặc dù vậy, đúng như tên gọi, chóng mặt lành tính do tư thế không gây ra biến chứng gì nghiêm trọng nếu người bệnh nằm nghỉ trên giường, không bị té ngã, sang chấn nếu cố gắng đi lại. Bên cạnh đó, khi thăm khám, làm các xét nghiệm, hình ảnh học sọ não cũng sẽ không ghi nhận được dấu hiệu gì bất thường. Người bệnh hoàn toàn không yếu liệt gì; khám tai cũng bình thường, không có thay đổi thính lực.

4. Cách điều trị chóng mặt kịch phát lành tính?

Chóng mặt kịch phát lành tính thực sự đúng như tên gọi nếu người bệnh biết cách phòng tránh các yếu tố khởi kích, tuân thủ thuốc ổn định tiền đình và thực hiện các nghiệm pháp tái lập vị trí ống bán khuyên.

4.1. Tránh thay đổi tư thế quá đột ngột và quá nhanh

Bất cứ lúc nào cũng luôn ghi nhớ không được thay đổi tư thế đột ngột một cách nhanh chóng. Cụ thể là khi chuyển từ tư thế nằm để ngồi dậy, đứng dậy hay xoay đầu, cúi và ngửa đầu cũng phải thực hiện từ tốn, chậm rãi. Tốt nhất nên nhắm mắt lại để hạn chế thị giác thu nhận những tín hiệu thay đổi không gian, giảm kích thích tiền đình. Sau khi xác lập tư thế tại vị trí mới thì từ từ mở mắt ra.

Nếu nhận thấy các cơn chóng mặt thường xảy ra lúc thức dậy thì trong giấc ngủ, nên sử dụng nhiều gối để kê đầu được ngay ngắn, nên nằm ngửa, tránh nghiêng về một bên.

Bên cạnh đó, không nên ngồi ghế xoay hay ghế có tựa đầu ngửa ra phía sau quá mức, hạn chế động tác nghiêng, cúi người quá mức như để nhặt đồ lên, thắt dây giày.

4.2. Sử dụng thuốc

Các nhóm thuốc có thể hỗ trợ điều chỉnh chóng mặt trong các cơn cấp tính cũng như thuyên giảm triệu chứng buồn nôn, nôn.

Nhóm thuốc kháng histamine chỉ nên dùng khi bệnh nhân chóng mặt dữ dội mà không thuyên giảm nhiều sau ổn định tư thế. Một số loại thuốc an thần có thể bổ sung nếu người bệnh quá kích thích, lo lắng, sợ hãi.

Tuy nhiên, các thuốc tác động trên hệ thần kinh trung ương sẽ có tác dụng phụ buồn ngủ, lừ đừ, chóng mặt khó hết hoàn toàn. Vì thế, chỉ nên dùng khi thực sự thấy cần thiết và tuân thủ liều lượng theo chỉ dẫn của bác sĩ.

4.3. Bài tập luyện cho hệ tiền đình

Chóng mặt kịch phát lành tính
Bài tập luyện cho hệ tiền đình

Hiện nay, việc điều trị chóng mặt kịch phát lành tính có khuynh hướng không dùng thuốc mà áp dụng các bài tập tái lập vị trí hạt sỏi trong ống bán khuyên, giúp hệ tiền đình hồi phục và thích nghi với sự dịch chuyển trong không gian của cơ thể.

Các bài tập có thể tiến hành ngay tại phòng khám với sự hỗ trợ của các bác sĩ vật lí trị liệu hoặc người bệnh tự tập tại nhà. Nếu thực hiện đúng cách và kiên nhẫn, các triệu chứng khó chịu sẽ cải thiện đáng kể.

4.4. Các điều trị khác

  • Khi xảy ra cơn chóng mặt, cần bình tĩnh, nhắm mắt, hạn chế xoay đầu và tìm tư thế thích hợp để nghỉ ngơi. Nếu có cảm giác buồn nôn, nên kiềm nén bằng cách hít thở sâu và tập trung vào nhịp thở. Chỉ cần tuân thủ như vậy, cơn chóng mặt sẽ nhanh chóng thuyên giảm trong vài phút.
  • Không tự mình đi lại xa, làm việc nặng, leo trèo, điều khiển xe cộ hay máy móc khi bị chóng mặt. Bởi vì những việc này càng gây khởi kích cơn chóng mặt nặng nề hơn, kéo dài hơn, thậm chí có thể gây tai nạn cho chính mình cũng như người khác.
  • Giữ không gian trong phòng, lối đi thông thoáng, tránh vật dụng lộn xộn, bừa bãi. Gắn thêm thanh cầm trong bồn tắm và nhà vệ sinh.
  • Uống đủ nước mỗi ngày, chế độ dinh dưỡng cân đối, đa dạng, giàu vitamin và khoáng chất. Tránh uống cà phê, bia rượu, nước giải khát có gas.
  • Không dùng chất kích thích, hút thuốc hay tiếp xúc với khói thuốc lá.
  • Ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi điều độ, suy nghĩ lạc quan. Có thói quen luyện tập thể dục thể thao phù hợp, điều độ.

Chóng mặt kịch phát tư thế lành tính là bệnh lý thường gặp trong cộng đồng. Những thông tin về bệnh, cách ứng phó và phòng ngừa là điều cần thiết để vượt qua các triệu chứng khó chịu này, tự tin tận hưởng cuộc sống.

Khoa Khám bệnh và Nội khoa tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec giữ chức năng chuyên môn trong việc khám và điều trị các bệnh liên quan đến hệ thần kinh trung ương (hộp sọ, màng não, não bộ, mạch máu não, các dây thần kinh trong sọ, tuyến yên, cột sống, đĩa đệm, màng tủy sống) và hệ thần kinh ngoại vi (các dây thần kinh và hạch thần kinh bên ngoài não bộ và tủy sống).

Khách hàng có thể trực tiếp đến hệ thống Y tế Vinmec trên toàn quốc để thăm khám khi có triệu chứng chóng mặt và các rối loạn thần kinh hoặc liên hệ hotline tại đây để được hỗ trợ

XEM THÊM: