Với sự phát triển của y học tái tạo, điều trị lupus ban đỏ bằng tế bào gốc đã mở ra hy vọng mới cho việc kiểm soát bệnh hiệu quả. Tuy nhiên, đây vẫn là một lĩnh vực mới với nhiều thách thức, đòi hỏi bệnh nhân và người nhà phải nắm rõ thông tin liên quan đến phương pháp này và các yếu tố cần cân nhắc trước khi quyết định điều trị.
Nội dung bài viết được hướng dẫn chuyên môn bởi các chuyên gia Liệu pháp tế bào tại Vinmec
1. Bệnh lupus ban đỏ là gì?
Lupus ban đỏ là một bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch của người bệnh mất khả năng phân biệt giữa các tế bào của cơ thể và các tác nhân lạ. Thay vì bảo vệ cơ thể, hệ miễn dịch tấn công chính các tế bào khỏe mạnh bằng cách sinh ra kháng thể. Điều này gây tổn thương nghiêm trọng đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Bệnh có hai thể thường gặp nhất là lupus ban đỏ hệ thống và lupus ban đỏ dạng đĩa. Nữ giới là đối tượng dễ mắc phải bệnh lý này chiếm hơn 90% số ca mắc bệnh. Mặc dù lupus ban đỏ không có các biểu hiện đặc trưng nhưng đây là một căn bệnh nguy hiểm, có thể gây tổn thương nội tạng nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong từ 2 đến 4 lần.
Lupus ban đỏ là một bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể được kiểm soát nếu điều trị đúng cách. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc trong quá trình điều trị thường gây ra các tác dụng phụ nặng nề, ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe bệnh nhân. , Phương pháp điều trị lupus ban đỏ bằng tế bào gốc đang được nghiên cứu lâm sàng, mang lại nhiều hy vọng nhờ những dấu hiệu khả quan trong việc cải thiện tình trạng bệnh.
2. Điều trị lupus ban đỏ bằng tế bào gốc là gì?
Để điều trị bệnh lupus ban đỏ, bệnh nhân có thể được áp dụng phương pháp cấy ghép tế bào gốc, sử dụng tế bào gốc được lấy từ nhiều nguồn khác nhau như máu ngoại vi, tủy xương, mô mỡ, dây rốn,.... Nếu tế bào gốc được lấy từ chính cơ thể của bệnh nhân, phương pháp này được gọi là cấy ghép tế bào gốc tự thân.
Trong trường hợp tế bào gốc được lấy từ một người hiến phù hợp khác, quy trình này được gọi là ghép tế bào gốc đồng loài. Đặc biệt, nếu tế bào gốc được lấy từ người anh, chị em sinh đôi hoặc sinh ba của bệnh nhân, phương pháp này được gọi là ghép tế bào gốc dị thân hay đồng gen.
Các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng tế bào gốc trong điều trị lupus ban đỏ mang lại nhiều lợi ích vượt trội. Phương pháp này không chỉ làm giảm các triệu chứng mà còn hạn chế khả năng tái phát. Nhờ liệu pháp tế bào gốc, bệnh nhân có thể giảm hoặc thậm chí không cần sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, từ đó hạn chế được các tác dụng phụ không mong muốn do thuốc gây ra. Đặc biệt, tỷ lệ bệnh nhân sống mà không tái phát bệnh sau 5 năm đạt mức cao.
3. Các liệu pháp tế bào gốc dùng để điều trị lupus ban đỏ
3.1. Ghép tế bào gốc máu
Phương pháp này sử dụng tế bào gốc tạo máu ưự thân hoặc đồng loài để tái tạo một hệ miễn dịch mới cho bệnh nhân lupus ban đỏ. Phương pháp này thường áp dụng đối với bệnh nhân lupus nặng, hoặc kháng trị.
Quy trình bắt đầu bằng việc lựa chọn người cho phù hợp về HLA (đối với ghép đồng loài), sau đó thu thập tế bào gốc từ tủy xương, máu ngoại vi hoặc rã đông các tế bào gốc dây rốn đã được lưu trữ. Tiếp theo, bệnh nhân sẽ được truyền thuốc nhằm loại bỏ hệ miễn dịch ban đầu. Sau đó, bác sĩ sẽ truyền lại các tế bào gốc tạo máu vào cơ thể bệnh nhân. Khi vào cơ thể, các tế bào gốc này sẽ di chuyển đến tủy xương, phát triển và tái tạo một hệ miễn dịch mới với đầy đủ chức năng.
Các kết quả nghiên cứu đã cho thấy ghi nhận cải thiện hoạt tính bệnh, kháng thể tự miễn, chức năng cơ quan (đặc biệt lupus thận) và giảm nhu cầu thuốc ức chế miễn dịch lâu dài.
Tuy nhiên, khi lựa chọn phương pháp này, sẽ có nhiều biến chứng có thể xảy ra, đặc biệt là đối với ghép đồng loài, do vậy cần thực hiện sàng lọc nghiêm ngặt và chăm sóc hỗ trợ chặt chẽ.
3.2. Ghép tế bào gốc trung mô
Điều trị lupus ban đỏ bằng tế bào gốc trung mô là một phương pháp sử dụng tế bào gốc trung mô từ các nguồn như dây rốn, tủy cương,... để ghép vào cơ thể người bệnh. Điểm đặc biệt của phương pháp này so với ghép tế bào gốc tạo máu là người bệnh có thể sử dụng tế bào gốc trung mô từ chính tuỷ xương của mình hoặc tế bào gốc từ mô dây rốn của người hiến không cùng huyết thống.
Một số thử nghiệm giai đoạn I/II cho thấy liệu pháp này có thể giảm mức độ bệnh, giảm nồng độ tự kháng thể (ANA, anti‑dsDNA), cải thiện tế bào T điều hòa miễn dịch, Treg, và lợi ích trên lupus thận.
Phương pháp này đuợc cho là dễ thực hiện hơn ghép tế bào gốc tạo máu, nhưng đã có những ghi nhận khả năng tái phát bệnh hoặc phát sinh một số tự miễn thứ phát. Do đó cần chuẩn hóa nguồn tế bào, liều, lịch truyền và theo dõi lâu dài.
Mặc dù các nhà khoa học coi MSCs là ứng viên nổi bật cho lupus kháng trị, nhất là lupus thận, song vẫn cần thêm dữ liệu dài hạn và kết quả kiểm chứng.
4. Có nên điều trị lupus ban đỏ bằng tế gốc hay không?
Hiện nay, phương pháp sử dụng tế bào gốc điều trị bệnh lupus ban đỏ chỉ mới được áp dụng thử nghiệm và chưa được triển khai rộng rãi. Nguyên nhân là do phương pháp này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro chưa được kiểm soát một cách hoàn toàn. Các bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lưỡng tình trạng bệnh của từng bệnh nhân và tiến hành hội chẩn chuyên sâu trước khi đưa ra quyết định điều trị.
Trong trường hợp được chỉ định áp dụng phương pháp này, bệnh nhân cần tìm hiểu kỹ lưỡng, nắm rõ các nguy cơ tái phát cũng như các tác dụng phụ có thể xảy ra, từ đó hợp tác chặt chẽ với đội ngũ y tế để đảm bảo hiệu quả và an toàn trong điều trị.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE, đặt mua GÓI DỊCH VỤ hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng My Vinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
