Bệnh lupus ban đỏ có thể ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe tinh thần và cảm xúc của người bệnh. Người bệnh lupus ban đỏ có khả năng đã trải qua các vấn đề về tinh thần và thể chất như khó tập trung hay cảm thấy những cảm xúc như đau buồn, sợ hãi, lo lắng và thậm chí là trầm cảm. Những cảm xúc này rất phổ biến ở tất cả người bệnh lupus ban đỏ, hiểu được nguồn gốc của những cảm xúc đó có thể giúp người bệnh đối phó với chúng.
Nội dung được viết bởi: Bác sĩ nội trú Nguyễn Văn Giáp - Bác sĩ Tâm thần, Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần Tích hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.
1. Ảnh hưởng của lupus ban đỏ tới cảm xúc đến từ đâu?
Sức khỏe tinh thần và bệnh lupus ban đỏ hệ thống (SLE) có mối liên hệ mật thiết và phức tạp. Những cảm xúc tiêu cực không chỉ đơn thuần là phản ứng tâm lý mà còn có nguồn gốc từ cơ chế sinh học của bệnh. Các nguyên nhân chính bao gồm:
- Tác dụng phụ của việc điều trị: Các loại thuốc điều trị chủ chốt như Corticosteroid (ví dụ: Prednisolone) tuy giúp kiểm soát viêm nhưng lại gây ra nhiều tác động đến sức khoẻ tâm thần. Thuốc có thể gây hưng phấn quá mức, cáu gắt, mất ngủ hoặc trầm cảm. Ngoài ra, việc tăng cân (hội chứng Cushing) và phát ban do thuốc làm thay đổi ngoại hình, gây ảnh hưởng nặng nề đến sự tự tin của người bệnh.
- Bệnh lupus khiến người bệnh bị hạn chế trong công việc và hoạt động: Đau, mệt mỏi và các triệu chứng khác có thể gây khó khăn cho người bệnh khi làm những công việc trước đây họ thích làm. Tác động từ bệnh hoặc cách điều trị có thể khiến người bệnh phải cắt giảm thời gian làm việc hoặc thậm chí là phải từ bỏ công việc đang làm. Điều này có thể ảnh hưởng đến niềm vui người bệnh có thể nhận được từ công việc, ảnh hưởng đến mục đích và thu nhập của người bệnh.
- Vòng lặp giữa đau đớn mãn tính và mệt mỏi: Sống chung với những cơn đau khớp dai dẳng và sự mệt mỏi hàng ngày khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái quá tải. Điều này dẫn đến sự suy kiệt về tinh thần, tạo cảm giác bất lực và tuyệt vọng.
- Hạn chế tiếp xúc xã hội: Người bệnh cảm thấy tồi tệ hoặc đã phải sử dụng tất cả năng lượng của mình chỉ để vượt qua một ngày. Do đó người bệnh ít có cơ hội tham gia các hoạt động xã hội hơn. Ngoài ra mối quan tâm về những thay đổi ngoại hình cũng có thể khiến người bệnh không dám tham gia các hoạt động xã hội.
- Người bệnh cảm thấy không chắc chắn về tương lai: Khi có một bệnh mạn tính, không thể đoán trước những gì có thể xảy ra sẽ khiến cho người bệnh lo lắng, cảm giác không chắc chắn về tương lai. Người bệnh có thể tự hỏi bệnh sẽ tiến triển như thế nào, liệu họ có thể vượt qua nó hay không, họ có đủ tài chính để điều trị bệnh hay không?
- Người bệnh gặp khó khăn với các mối quan hệ trong gia đình: Khi có trong mình một căn bệnh mạn tính như lupus có thể gây khó khăn cho việc chăm sóc gia đình của bạn theo cách bạn mong muốn hoặc cảm thấy bạn nên làm. Do căn bệnh có thể đến và đi thường không có dấu hiệu bên ngoài, gia đình người bệnh có thể không hiểu tại sao người bệnh không thể làm được những việc từng làm trước đó. Các thành viên trong gia đình thậm chí có thể đặt câu hỏi liệu bệnh có nặng đến mức như vậy không.
2. Ảnh hưởng của quá trình lupus ban đỏ đến tinh thần người bệnh
Không chỉ là những phản ứng tâm lý trước khó khăn của bệnh tật, các vấn đề tinh thần ở người bệnh Lupus ban đỏ hệ thống (SLE) thường là kết quả trực tiếp của quá trình viêm nhiễm trong cơ thể hoặc tác dụng phụ của các liệu pháp điều trị. Các vấn đề phổ biến bao gồm:
2.1. Rối loạn chức năng nhận thức (Hội chứng "Sương mù Lupus" - Lupus Fog)
Đây là một trong những triệu chứng phổ biến nhất, ảnh hưởng đến khoảng 50% - 80% người bệnh.
- Biểu hiện: Người bệnh thường cảm thấy "mơ hồ", khó tập trung, suy giảm trí nhớ ngắn hạn, khó tìm từ ngữ khi giao tiếp hoặc xử lý thông tin chậm hơn bình thường.
- Nguyên nhân: Tình trạng này thường trầm trọng hơn trong các đợt bùng phát bệnh (flares). Tuy nhiên, bác sĩ cũng cần phân biệt vì đây có thể là hệ quả của tình trạng thiếu ngủ hoặc là một triệu chứng của rối loạn trầm cảm đi kèm.
2.2. Trầm cảm và lo âu thực thể
Trầm cảm và lo âu trong Lupus không chỉ là nỗi buồn đơn thuần, chúng có thể là kết quả của:
- Viêm hệ thần kinh trung ương: Khi Lupus tấn công các mạch máu hoặc tế bào não (Lupus tâm thần kinh), nó gây ra những thay đổi sinh học dẫn đến rối loạn tâm trạng nghiêm trọng.
- Tác động của Cytokine: Các chất gây viêm (cytokine) được giải phóng trong quá trình bệnh hoạt động có thể tác động trực tiếp lên các chất dẫn truyền thần kinh trong não, gây ra trạng thái trầm cảm thực thể.
2.3. Thay đổi tâm trạng và tính cách do thuốc (Corticosteroid)
Một số thay đổi tâm thần không đến từ bệnh mà đến từ thuốc điều trị, đặc biệt là các nhóm thuốc Corticosteroid liều cao:
- Biểu hiện: Người bệnh có thể trải qua những thay đổi tính cách không dự đoán trước được như: cực kỳ cáu gắt, dễ kích động, lo âu quá mức, hưng cảm nhẹ hoặc thậm chí là ảo giác (trong trường hợp hiếm gặp).
- Lưu ý: Việc nhận diện sớm các thay đổi này giúp bác sĩ điều chỉnh liều lượng thuốc kịp thời để bảo vệ sức khỏe tâm thần cho người bệnh mà vẫn kiểm soát được Lupus.
Y học hiện đại ghi nhận rằng căng thẳng tâm lý (stress) là một tác nhân gây viêm. Khi tâm trí bị ảnh hưởng bởi lo âu hoặc trầm cảm, cơ thể sẽ giải phóng các hormone stress làm kích hoạt hệ miễn dịch hoạt động quá mức, từ đó khiến các triệu chứng vật lý của Lupus trở nên tồi tệ hơn, tạo thành một vòng lặp bệnh lý khó dứt.
3. Cách vượt qua những ảnh hưởng của bệnh lupus ban đỏ đến sức khỏe tinh thần
Người bệnh lupus ban đỏ có thể tự giúp mình vượt qua những ảnh hưởng của bệnh lupus ban đỏ đến sức khỏe tinh thần bằng các biện pháp sau đây:
- Giáo dục bản thân và những người khác về bệnh lupus ban đỏ: Người bệnh nên tìm hiểu càng nhiều càng tốt về căn bệnh lupus ban đỏ và cách điều trị. Sau đó chia sẻ thông tin với bạn bè và các thành viên trong gia đình để mọi người có thể hiểu rõ hơn về căn bệnh lupus ban đỏ và những ảnh hưởng của nó đến bạn. Hỗ trợ của họ là rất quan trọng trong việc quản lý và điều trị bệnh của bạn.
- Thực hành thói quen, lối sống lành mạnh, thường xuyên tập thể dục.
- Chế độ ăn chống viêm: Bổ sung cụ thể thực phẩm giàu Omega-3 (có lợi cho cả khớp và não bộ).
- Vệ sinh giấc ngủ (Sleep Hygiene): Lupus thường gây rối loạn giấc ngủ, làm trầm trọng thêm sự mệt mỏi và lo âu. Cần bổ sung việc thiết lập chu kỳ ngủ đều đặn.
- Tránh đồ uống có cồn, đặc biệt nếu bị trầm cảm. Rượu là một chất gây trầm cảm tự nhiên. Nó có thể làm tăng mức độ nghiêm trọng của trầm cảm và các triệu chứng khác về sức khỏe tinh thần.
- Liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT): Đây là "tiêu chuẩn vàng" trong hỗ trợ tâm lý khi có bệnh mãn tính.
- Học khả năng quản lý căng thẳng do lupus ban đỏ gây ra: Sống với một căn bệnh mãn tính có thể khiến người bệnh bị suy sút tinh thần. Một chuyên gia tâm lý có thể hướng dẫn cho người bệnh các kỹ thuật loại bỏ căng thẳng như thư giãn cơ, hình ảnh và thiền định, nghe nhạc êm dịu, tắm nước ấm, đi bộ hoặc thực hiện một số bài tập nhẹ nhàng để ổn định tinh thần. Người bệnh có thể thường xuyên sử dụng các biện pháp này để đối phó với sự căng thẳng do lupus ban đỏ gây ra.
- Làm các hoạt động tinh thần bạn thích: Bệnh lupus ban đỏ có thể hạn chế một số hoạt động của bạn. Chính vì vậy, điều quan trọng là tìm những thứ bạn thích làm và dành thời gian để làm chúng. Những hoạt động này có thể đơn giản như đọc một cuốn sách hay làm những công việc cho người khác.
- Tìm kiếm sự hỗ trợ: Khi cảm thấy thất vọng, người bệnh hãy nói chuyện với một người bạn đáng tin cậy,... Người bệnh có thể cân nhắc tham gia một nhóm hỗ trợ, để nhận được sự hỗ trợ của những người khác.
- Đánh giá cao bản thân: Mặc dù mắc lupus ban đỏ, nhưng người bệnh vẫn có thể có nhiều thứ khác mà những người bình thường chưa chắc có như đôi mắt đẹp, nụ cười thân thiện, tài năng âm nhạc, khả năng nấu ăn tuyệt vời,...
Đừng để căn bệnh lupus ban đỏ trở thành vấn đề về sức khỏe tinh thần trong cuộc sống của bạn. Thay vào đó, hãy tập trung vào những tài năng, khả năng và sức mạnh của bản thân.
Khi gặp phải bất kỳ vấn đề nào về sức khỏe tinh thần, người bệnh lupus ban đỏ nên trao đổi với bác sĩ điều trị. Bác sĩ có thể giúp người bệnh tìm giải pháp xử lý, có thể là sự thay đổi trong thuốc điều trị hoặc thêm thuốc điều trị các vấn đề như lo lắng hay trầm cảm.
Bác sĩ điều trị cũng có thể giới thiệu người bệnh đến một chuyên gia tâm lý, người có thể giúp người bệnh vượt qua những ảnh hưởng của bệnh lupus ban đỏ lên sức khỏe tinh thần.
Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec với hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế hiện đại cùng đội ngũ chuyên gia, bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm trong khám điều trị bệnh, người bệnh hoàn toàn có thể yên tâm thăm khám và điều trị tại Bệnh viện.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
