Khi siêu âm, sàng lọc di truyền hoặc tiền sử gia đình gợi ý bất thường, dịch vụ chẩn đoán trước sinh giúp lựa chọn thủ thuật lấy mẫu và xét nghiệm phù hợp. Tùy câu hỏi, mẫu gai rau, dịch ối hoặc máu dây rốn có thể được phân tích bằng QF-PCR, nhiễm sắc thể đồ, microarray hoặc giải trình tự. Mỗi phương pháp có phạm vi và giới hạn riêng.
Nội dung được biên soạn bởi Ban Biên tập Khoa Di truyền Y học và Bệnh hiếm, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.
Khi nào nên được đánh giá sàng lọc di truyền?
Dịch vụ sàng lọc di truyền có thể được cân nhắc khi siêu âm phát hiện một hoặc nhiều bất thường cấu trúc; kết quả sàng lọc trước sinh nguy cơ cao; cha mẹ mang bất thường nhiễm sắc thể hoặc biến thể gây bệnh; hoặc gia đình từng có thai/con mắc bệnh di truyền. Mục tiêu là trả lời câu hỏi chẩn đoán cụ thể, không phải xét nghiệm mọi thứ có thể đo được.
Chẩn đoán trước sinh khác với sàng lọc. Thủ thuật xâm lấn cung cấp mẫu của thai hoặc nhau thai, nhưng độ chắc chắn cuối cùng còn phụ thuộc mẫu, kỹ thuật được chọn, thể khảm và khả năng diễn giải biến thể.
Các kỹ thuật chẩn đoán thường dùng
- QF-PCR: trả lời nhanh một số lệch bội nhiễm sắc thể được thiết kế; không thay thế phân tích toàn bộ nhiễm sắc thể.
- Nhiễm sắc thể đồ: phát hiện nhiều bất thường số lượng và cấu trúc lớn, nhưng có độ phân giải hạn chế.
- Microarray nhiễm sắc thể: phát hiện mất/nhân đoạn nhỏ hơn; được khuyến nghị khi thai có bất thường cấu trúc và làm chẩn đoán xâm lấn.[1]
- Giải trình tự vùng mã hóa/hệ gen: có thể được cân nhắc chọn lọc khi kiểu hình gợi ý bệnh đơn gen, thường sau khi xét nghiệm nhiễm sắc thể không giải thích được.[2]
Quy trình thực hiện
- Bác sĩ sản khoa đánh giá siêu âm, tuổi thai và nguy cơ thủ thuật; chuyên gia di truyền lập giả thuyết chẩn đoán.
- Tư vấn trước xét nghiệm về phạm vi, kết quả ngoài dự kiến, VUS và lựa chọn của gia đình.
- Thực hiện sinh thiết gai rau, chọc ối hoặc lấy máu dây rốn tại đơn vị chuyên môn có quy trình phù hợp.
- Chọn xét nghiệm theo tầng, bảo đảm mỗi kỹ thuật trả lời một câu hỏi rõ ràng.
- Hội chẩn kết quả cùng hình ảnh thai, tiền sử và dữ liệu cha mẹ; cân nhắc xét nghiệm xác nhận hoặc bổ sung.
Kết quả và giới hạn
Kết quả có thể là bất thường gây bệnh/có khả năng gây bệnh phù hợp kiểu hình, không phát hiện bất thường trong phạm vi xét nghiệm, VUS, hoặc phát hiện ngoài mục tiêu. VUS trước sinh đặc biệt khó diễn giải và không nên được dùng đơn độc cho quyết định lớn.[3]
Mẫu gai rau phản ánh nhau thai nên thể khảm giới hạn ở nhau thai có thể cần làm rõ bằng dịch ối. Mẫu có thể lẫn tế bào mẹ. Một xét nghiệm âm tính không loại trừ bệnh do biến thể nằm ngoài phạm vi, mức khảm thấp, bất thường lặp đoạn, methyl hóa hoặc cơ chế chưa biết.
ISPD khuyến nghị triển khai giải trình tự trước sinh trong bối cảnh có chỉ định, quy trình phòng xét nghiệm chuẩn hóa và tư vấn chi tiết. Không có đủ bằng chứng để dùng WES/WGS thường quy cho mọi thai không có bất thường.[2]
Lợi ích và nguy cơ
Chẩn đoán có thể giúp gia đình chuẩn bị sinh và chăm sóc sơ sinh, lựa chọn nơi sinh, đánh giá tiên lượng, cân nhắc lựa chọn sinh sản theo pháp luật và giá trị cá nhân, hoặc làm rõ nguy cơ tái diễn. Thủ thuật xâm lấn có nguy cơ liên quan thủ thuật; mức nguy cơ cụ thể phụ thuộc kỹ thuật, tuổi thai và cơ sở thực hiện, nên phải do bác sĩ sản khoa tư vấn.[4]
Tên dịch vụ
- Lập công thức nhiễm sắc thể (Karyotyping) tế bào dịch ối
- Lập công thức nhiễm sắc thể (Karyotyping) gai rau [CVS - gai nhau sinh thiết]
- Xác định lệch bội NST bằng kỹ thuật phân tích đoạn DNA trên điện di mao quản [QF-PCR cho nhiễm sắc thể 13, 18, 21, X, Y]
- Giải trình tự toàn bộ vùng mã hóa WES Solo (NGS-Indel) cho chẩn đoán trươc sinh - (GSR-WES.Xome.Pre.Solo)
- Giải trình tự toàn bộ vùng mã hóa WES Trio (NGS-Indel) cho chuẩn đoán trươc sinh - (GSR-WES.Xome.Pre.Trio)
- Giải trình tự vùng mã hóa WES Duo (SNV +InDel) mẫu bệnh thai nhi - (GSR-WES.Xome.POC.Duo)
- Giải trình tự vùng mã hóa WES Trio (SNV +InDel) mẫu bệnh thai nhi - (GSR-WES.Xome.POC.Trio)
Những điều cần nhớ
Không có một xét nghiệm duy nhất phù hợp cho mọi bất thường thai. Chất lượng tư vấn, lựa chọn đúng phương pháp và phối hợp sản khoa–di truyền quan trọng ngang với kỹ thuật xét nghiệm.
Tài liệu tham khảo
1. Society for Maternal-Fetal Medicine. Consult Series #41: The use of chromosomal microarray for prenatal diagnosis. Reaffirmed 2024. https://publications.smfm.org/publications/584-society-for-maternal-fetal-medicine-consult-series-41/
2. Van den Veyver IB, Chandler N, Wilkins-Haug LE, Wapner RJ, Chitty LS. International Society for Prenatal Diagnosis Updated Position Statement on the use of genome-wide sequencing for prenatal diagnosis. Prenat Diagn. 2022;42:796-803. doi:10.1002/pd.6157.
3. Richards S, Aziz N, Bale S, et al. Standards and guidelines for the interpretation of sequence variants. Genet Med. 2015;17:405-424. doi:10.1038/gim.2015.30.
4. International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology. ISUOG Practice Guidelines: invasive procedures for prenatal diagnosis. Ultrasound Obstet Gynecol. 2016. https://www.isuog.org/static/43a747a0-7550-4cbb-9209cfbf78480269/ISUOG-Practice-Guidelines-invasive-procedures-prenatal-diagnosis.pdf
5. American College of Obstetricians and Gynecologists. Microarrays and Next-Generation Sequencing Technology: The Use of Advanced Genetic Diagnostic Tools in Obstetrics and Gynecology. Committee Opinion No. 682. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2016/12/microarrays-and-next-generation-sequencing-technology-the-use-of-advanced-genetic-diagnostic-tools-in-obstetrics-and-gynecology
Câu hỏi thường gặp
Kết quả QF-PCR bình thường có loại trừ mọi bất thường không?
Không. QF-PCR chỉ khảo sát các mục tiêu được thiết kế. Có thể cần nhiễm sắc thể đồ, microarray hoặc xét nghiệm gen tùy chỉ định.
WES có phải xét nghiệm đầu tiên cho mọi thai bất thường?
Không. Lựa chọn thường theo tầng và phụ thuộc kiểu hình, kết quả nhiễm sắc thể, chất lượng mẫu và khả năng tư vấn.
Nếu gặp VUS, gia đình nên làm gì?
Cần hội chẩn chuyên gia sàng lọc di truyền, đối chiếu kiểu hình, có thể xét nghiệm cha mẹ và theo dõi cập nhật; không dùng VUS đơn độc cho quyết định không thể đảo ngược.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE, đặt mua GÓI DỊCH VỤ hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng My Vinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
