Ghép tế bào gốc tạo máu là một trong các phương pháp điều trị kinh điển và đột phá trong y học giúp điều trị bệnh bạch cầu cấp. Mục tiêu của phương pháp này là thay thế các tế bào tạo máu cũ trong tủy xương bằng các tế bào gốc khỏe mạnh giúp tái thiết hệ thống tạo máu và miễn dịch mới cho cơ thể. Với những tiến bộ y khoa, phương pháp này mang lại cơ hội sống cho bệnh nhân mắc bạch cầu cấp, đặc biệt trong giai đoạn bệnh tiến triển hoặc tái phát.
Nội dung được duyệt bởi bác sĩ Trung tâm Y học Tái tạo và Trị liệu Tế bào, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.
1. Bệnh bạch cầu cấp
1.1. Khái niệm
Bệnh bạch cầu cấp (Acute Leukemia hay còn gọi là Lơ-xê-mi cấp hoặc bệnh máu trắng) là một dạng ung thư máu, đặc trưng bởi sự tăng sinh bất thường của các tế bào non (blast) ác tính trong tủy xương. Sự phát triển và tích lũy của các tế bào blast này gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, bao gồm:
Tế bào ác tính tăng sinh nhanh, chiếm chỗ trong tủy xương ức chế sản sinh các tế bào máu và tế bào miễn dịch bình thường (như hồng cầu, tiểu cầu, bạch cầu), dẫn đến tình trạng thiếu máu, chảy máu và nhiễm trùng nặng.
Sự lan rộng các tế bào ác tính ra máu ngoại vi và xâm nhập vào các cơ quan khác, làm tăng kích thước và ảnh hưởng chức năng các cơ quan này, như gan, lách,....
1.2. Nguyên nhân gây bệnh bạch cầu cấp
Bệnh bạch cầu cấp tính xảy ra khi tế bào tủy xương phát triển hoặc tích lũy những thay đổi (đột biến) trong vật liệu di truyền hoặc DNA của nó, dẫn đến sự mất kiểm soát trong quá trình sản xuất tế bào máu. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm: phơi nhiễm tia xạ, nhiễm virus HTLV 1 và HTLV 2, tổn thương di truyền, hoặc các bất thường bẩm sinh như hội chứng Down.
1.3. Các triệu chứng thường gặp của bệnh bạch cầu cấp
Bệnh bạch cầu cấp thường biểu hiện qua các triệu chứng sau:
- Thiếu máu: Biểu hiện ở tình trạng da xanh xao, mệt mỏi, chóng mặt hoặc hoa mắt.
- Xuất huyết: Xuất hiện các nốt hoặc chấm xuất huyết trên da, thường xảy ra sau va chạm nhẹ. Trong trường hợp nặng, có thể gây chảy máu nội tạng như xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết màng não.
- Nhiễm trùng: Người bệnh có thể bị sốt kéo dài, khô môi, viêm loét và khó lành các tổn thương.
- Hội chứng thâm nhiễm tế bào blast: Gây ra tình trạng gan to, lách to, hạch to, đau xương hoặc khớp.
- Biểu hiện toàn thân: Mệt mỏi, sút cân nhanh
2. Cấy ghép tế bào gốc trong điều trị bệnh bạch cầu cấp là gì?
2.1. Nguồn lấy tế bào gốc
Cấy ghép tế bào gốc là phương pháp sử dụng tế bào gốc tạo máu (HSC) để điều trị bệnh bạch cầu cấp. Tế bào gốc tạo máu này có sẽphát triển và tái tạo nên hệ thống các tế bào máu và miễn dịch khỏe mạnh mới cho cơ thể.
Các tế bào gốc tạo máu được thu thập từ ba nguồn chính:
- Máu ngoại vi huy động.
- Tủy xương.
- Máu cuống rốn.
2.2. Các hình thức ghép tế bào gốc trong điều trị ung thư máu
- Ghép tế bào gốc tự thân: Phương pháp này sử dụng tế bào gốc được thu thập từ chính cơ thể người bệnh, lấy từ máu ngoại vi hoặc dịch tủy xương khi bệnh lui hoặc máu dây rốn. Trước khi tiến hành cấy ghép, bệnh nhân cần trải qua hóa trị hoặc xạ trị nhằm loại bỏ các tế bào ác tính. Sau đó, tế bào gốc được truyền lại vào cơ thể để tái tạo hệ thống tủy xương, giúp phục hồi khả năng tạo máu và rút ngắn giai đoạn suy tủy.
- Ghép tế bào gốc đồng loài: Phương pháp này sử dụng tế bào gốc từ người hiến có sự tương đồng kháng nguyên bạch cầu (HLA) với bệnh nhân. Người hiến có thể là anh, chị, em ruột, cha mẹ hoặc người không cùng huyết thống nhưng phù hợp về HLA. Tế bào gốc được thu thập từ các nguồn như máu ngoại vi, dịch tủy xương hoặc máu dây rốn của người hiến tặng.
Sau khi được cấy ghép, cơ thể bệnh nhân sẽ bắt đầu sản sinh các tế bào máu mới, thay thế các tế bào bị tổn thương. Phương pháp này thường được áp dụng sau khi sử dụng hóa trị hoặc xạ trị để loại bỏ các tế bào ác tính. Quy trình này có thể giúp chữa khỏi hoặc làm thuyên giảm bệnh bạch cầu cấp trong thời gian dài. Tuy nhiên, việc điều trị bằng cấy ghép tế bào gốc là một quá trình phức tạp, kéo dài và đòi hỏi sự chăm sóc kỹ lưỡng.
3. Quy trình cấy ghép tế bào gốc điều trị bệnh bạch cầu cấp
3.1. Đối tượng
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, các bệnh nhân phù hợp để thực hiện cấy ghép tế bào gốc trong điều trị bệnh bạch cầu cấp cần đáp ứng các tiêu chí sau:
- Bệnh nhân thường phải đạt lui bệnh hoàn toàn sau hóa trị tấn công trước khi tiến hành ghép.
- Đủ điều kiện về sức khỏe tổng thể
- Có nguồn tế bào gốc phù hợp Không mắc các bệnh lý nghiêm trọng khác.
Những người lớn tuổi hoặc mắc các bệnh lý nghiêm trọng như bệnh tim, thận,... có thể không đủ điều kiện để thực hiện phương pháp này, tuy nhiên, trong một số trường hợp, người bệnh vẫn có thể được xem xét để áp dụng.
3.2. Quy trình
Bước 1: Khám và thực hiện xét nghiệm trước khi cấy ghép
Trước khi tiến hành cấy ghép tế bào gốc, người bệnh cần được khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm để đánh giá tình trạng sức khỏe tổng quát.
Bước 2: Điều trị hóa trị hoặc xạ trị liều cao trước khi cấy ghép
Để chuẩn bị cho việc cấy ghép, bác sĩ sẽ tiến hành hóa trị hoặc xạ trị liều cao nhằm tiêu diệt các tế bào tổn thương trong cơ thể. Đồng thời, phương pháp này cũng giúp ức chế hệ miễn dịch, nhằn hạn chế khả năng thải ghép. Một số bệnh nhân có thể cần thực hiện nhiều chu kỳ điều trị trước khi bắt đầu quy trình cấy ghép.
Bước 3: Tiến hành cấy ghép tế bào gốc
Quá trình cấy ghép tế bào gốc được thực hiện tương tự như truyền máu. Trong quá trình này, bác sĩ sẽ tiêm tế bào gốc vào tĩnh mạch trung tâm của bệnh nhân. Sau khi vào cơ thể, các tế bào gốc sẽ di chuyển đến tủy xương, khu trú và bắt đầu tạo ra các tế bào máu mới.
Bước 4: Giám sát sau khi thực hiện cấy ghép
Sau khi thực hiện cấy ghép tế bào gốc, bệnh nhân sẽ được chỉ định sử dụng thuốc kháng sinh và thuốc ức chế miễn dịch để ngăn chặn phản ứng của tế bào T từ người hiến đối với kháng nguyên HLA của người nhận. Do đó, hệ miễn dịch của người bệnh suy yếu, và cần được theo dõi sát sao trong vòng 6 tháng nhằm đánh giá khả năng phục hồi tủy (2-4 tuần) và kiểm soát nguy cơ nhiễm trùng cũng như bệnh ghép chống chủ.
5. Một số biến chứng có thể xảy ra sau quá trình cấy ghép tế bào gốc.
Sau khi thực hiện cấy ghép tế bào gốc, người bệnh có thể đối mặt với một số rủi ro, bao gồm:
- Nhiễm trùng nặng: do suy giảm miễn dịch trong giai đoạn tủy chưa hồi phục.
- Chảy máu: giảm tiểu cầu kéo dài.
- Bệnh ghép chống chủ (GVHD) cấp tính hoặc mãn tính.
- Hội chứng viêm: sốt, tổn thương gan, phổi.
- Vô sinh: do điều kiện hóa.
- Tái phát bệnh bạch cầu.
- Ung thư thứ phát: do hóa trị/xạ trị.
Quy trình cấy ghép tế bào gốc điều trị bệnh bạch cầu cấp là một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực y học hiện đại, mang lại hy vọng sống và chất lượng cuộc sống tốt hơn cho nhiều bệnh nhân. Mặc dù phương pháp này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, chi phí lớn và có thể tiềm ẩn các biến chứng, nhưng hiệu quả điều trị đã được chứng minh qua nhiều trường hợp thành công. Với sự tiến bộ không ngừng trong khoa học và công nghệ y tế, cấy ghép tế bào gốc tiếp tục mở ra cơ hội chữa trị và thuyên giảm bệnh lâu dài, đồng thời là minh chứng cho những nỗ lực không ngừng của ngành y học trong việc cải thiện sức khỏe con người.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE, đặt mua GÓI DỊCH VỤ hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng My Vinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
