Tế bào gốc trị bệnh tiểu đường đang được xem là một liệu pháp tiến bộ và đủ tiềm năng phát triển trong tương lai, với nhiều nguồn cung cấp khác nhau. Mỗi nguồn cung cấp sẽ có những ưu điểm cũng như thách thức riêng, do đó rất khó để nói trước đâu sẽ là loại tế bào gốc tốt nhất trong điều trị bệnh tiểu đường.
1. Bệnh tiểu đường và phương pháp điều trị bằng tế bào gốc
Bệnh tiểu đường, hay còn gọi là đái tháo đường, là một tình trạng bệnh lý xảy ra khi lượng đường huyết trong cơ thể tăng cao. Hiện nay có ba loại tiểu đường chính, trong đó loại thứ ba chỉ tác động đến phụ nữ mang thai làm tăng Glucose trong máu.
- Tiểu đường loại 1: Tình trạng hệ miễn dịch tấn công và phá hủy các tế bào Beta sản xuất Insulin trong tuyến tụy, còn được gọi là bệnh tự miễn, cần điều trị bằng cách bổ sung insulin suốt đời.
- Tiểu đường loại 2: Tình trạng kháng Insulin, khi các tế bào trong cơ thể không phản ứng với Insulin dẫn đến suy giảm sản xuất. Phương pháp điều trị chính là phải thay đổi lối sống, bổ sung Insulin và uống thuốc theo đơn của bác sĩ.
Hiện nay, bên cạnh các phương pháp điều trị thông thường, đã có một liệu pháp mới đầy hứa hẹn, đó là sử dụng tế bào gốc điều trị tiểu đường, nhằm hỗ trợ cho việc phục hồi khả năng sản xuất Insulin trong cơ thể. Trọng tâm chính của liệu pháp này là tái tạo lại các tế bào Beta sản xuất Insulin.
2. Quy trình điều trị bệnh tiểu đường bằng tế bào gốc
2.1. Chiết xuất tế bào gốc
Bác sĩ điều trị sẽ tiến hành gây mê người bệnh để chiết xuất tế bào gốc, thường là từ ba nguồn chính như tủy xương, máu dây rốn hoặc mô mỡ. Tế bào gốc sau khi được chiết xuất sẽ nuôi cấy trong phòng thí nghiệm để tạo ra nguồn cung cấp đủ cho mục đích điều trị.
2.2. Biệt hóa tế bào
Các tế bào gốc đơn độc sẽ được kích thích để biệt hóa thành những tế bào Beta sản xuất Insulin thông qua các yếu tố tăng trưởng và điều kiện nuôi cấy cụ thể. Mục tiêu của quy trình này là sản xuất những tế bào Beta chức năng có thể phản ứng với lượng đường trong máu, từ đó sản xuất Insulin một cách thích hợp. Ngoài ra, những tế bào gốc có khả năng điều hòa miễn dịch, như tế bào gốc trung mô (MSC), cũng có thể được dùng để giảm thiểu khả năng hệ miễn dịch tấn công những tế bào Beta mới.
3. Cấy ghép tế bào Beta biệt hóa mới
Các tế bào Beta mới sẽ được cấy ghép vào cơ thể người bệnh, có thể thông qua một thiết bị bảo vệ hoặc tiêm vào tuyến tụy. Các tế bào này sau đó sẽ tích hợp vào mô tụy của người bệnh để sản xuất Insulin, khắc phục triệu chứng của bệnh tiểu đường.
3. Các loại tế bào gốc điều trị bệnh tiểu đường và ưu điểm, thách thức của từng loại
Hiện nay, để điều trị bệnh tiểu đường bằng tế bào gốc, có khoảng 5 loại khác nhau với ưu điểm và thách thức riêng cho từng loại.
3.1. Tế bào gốc phôi
Là tế bào đa năng có thể chuyển đổi thành bất kỳ loại tế bào biệt hóa cụ thể nào trong cơ thể, bao gồm cả tế bào Beta sản xuất Insulin. Đã có những nghiên cứu chứng minh khả năng thay thế tế bào Beta bị hỏng ở người bệnh tiểu đường của các tế bào Beta từ ESC sản xuất trong phòng thí nghiệm. Tuy vậy, nguồn sử dụng tế bào gốc phôi vẫn đang gây ra những tranh cãi về mặt đạo đức, đồng thời cũng có một vài nguy cơ nhất định hình thành khối u và bị hệ miễn dịch đào thải khi cấy ghép.
3.2. Tế bào gốc đa năng cảm ứng (iPSC)
Là tế bào trưởng thành được lập trình lại để có trạng thái giống tế bào phôi, đồng thời cũng có khả năng biệt hóa thành những loại tế bào khác nhau trong cơ thể, bao gồm tế bào Beta. Tế bào gốc đa năng cảm ứng được chiết xuất từ những tế bào khỏe mạnh trong cơ thể người bệnh, do đó giảm khả năng đào thải miễn dịch và giải quyết được các lo ngại về mặt đạo đức.
Tuy vậy, các giao thức chuyển đổi vẫn cần được cải tiến thêm để hạn chế nguy cơ gây đột biến gen và hình thành khối u.
3.3. Tế bào gốc trung mô (MSC)
Những tế bào gốc đa năng có trong tủy xương, mô mỡ và mô dây rốn, có khả năng chống viêm và điều hòa miễn dịch, giúp giảm thiểu tối đa phản ứng tự miễn dịch của bệnh tiểu đường loại 1, đồng thời rất dễ phân lập. Tuy vậy, khả năng biệt hóa tương đối hạn chế so với ESC và iPSC.
3.4. Tế bào gốc tuyến tụy
Là tế bào tiền thân được chiết xuất từ tuyến tụy, có khả năng bẩm sinh để phát triển thành tế bào Beta sản xuất Insulin. Đã có rất nhiều nghiên cứu đang được thực hiện để tách và nuôi cấy những tế bào này trong ứng dụng điều trị bệnh tiểu đường.
Ưu điểm của tế bào gốc tuyến tụy là giảm được nguy cơ đào thải miễn dịch nếu chiết xuất từ bản thân người bệnh, nhưng nguồn sử dụng khá hạn chế, do đó gặp khó khăn trong việc phân tách đủ số lượng để dùng cho điều trị.
3.5. Tế bào gốc máu dây rốn
Dây rốn của trẻ sơ sinh có chứa những tế bào gốc tạo máu và tế bào gốc trung mô, do đó có thể được thu thập và lưu trữ để sử dụng trong tương lai. Các tế bào gốc máu cuống rốn cho thấy triển vọng trong việc tái tạo tế bào Beta và điều chỉnh phản ứng miễn dịch. Quá trình thu thập không xâm lấn, giảm thiểu nguy cơ đào thải miễn dịch, nhưng nguồn cung hạn chế và có tiềm năng khác biệt so với ESC hay iPSC.
4. Những nghiên cứu và thí nghiệm lâm sàng
Hiện nay, vẫn còn nhiều nghiên cứu và thí nghiệm lâm sàng về tế bào gốc trị bệnh tiểu đường đang được tiến hành để đánh giá tính an toàn và hiệu quả của liệu pháp này. Những dữ liệu ban đầu phần nào cho thấy người bệnh kiểm soát tốt lượng đường trong máu, đồng thời sản xuất nhiều Insulin hơn. Tuy vậy, vẫn còn nhiều thứ phải cải thiện nhằm đảm bảo tính an toàn cao, giúp nhiều người hơn nữa có thể tiếp cận với các liệu pháp này.
Nhìn chung, liệu pháp tế bào gốc vẫn có đủ tiềm năng để trở thành phương pháp điều trị bệnh tiểu đường hiệu quả, nâng cao chất lượng sống của người bệnh và có thể thay thế những phương pháp điều trị truyền thống trong tương lai.
Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE, đặt mua GÓI DỊCH VỤ hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng My Vinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.
